1. Aşağıdaki cümlelerin hangisi yapısı bakımından basit cümledir?
A) Kitabı okudu ve çok beğendi.Merhaba sevgili öğrencilerim! Cümle yapısı konusu, Türkçe dil bilgisinin önemli bir parçasıdır. Gelin, bu soruyu adım adım inceleyerek "basit cümle" kavramını ve diğer cümle türlerini daha iyi anlayalım.
Basit cümle, tek bir yargı bildiren, yani sadece bir tane yüklemi olan cümledir. Ayrıca, içinde fiilimsi (isim-fiil, sıfat-fiil, zarf-fiil) ile kurulmuş bir yan cümlecik, "ki" bağlacıyla kurulmuş bir yan cümlecik, şart eki (-se/-sa) ile kurulmuş bir yan cümlecik veya alıntı bir cümle (iç içe birleşik cümle) bulunmaz. Kısacası, tek bir ana düşünceyi ifade eder.
Bu cümlede "okudu" ve "beğendi" olmak üzere iki tane yüklem bulunmaktadır. Bu iki yüklem "ve" bağlacı ile birbirine bağlanmıştır. Birden fazla yüklemi olan cümleler basit cümle olamaz. Bu cümle, "bağlı cümle" yapısındadır.
Bu cümlede "iptal oldu" yüklemdir. Ancak "yağınca" kelimesi bir zarf-fiildir ve cümlede bir yan cümlecik oluşturmuştur ("yağmur yağınca" yan cümleciği). İçinde fiilimsi ile kurulmuş bir yan cümlecik bulunan cümleler "girişik birleşik cümle" olarak adlandırılır. Bu nedenle basit cümle değildir.
Bu cümlede "bitirdi" ve "gitti" olmak üzere iki tane yüklem bulunmaktadır. Bu iki yüklem virgül (,) ile birbirinden ayrılmıştır. Birden fazla yüklemi olan cümleler basit cümle olamaz. Bu cümle, "sıralı cümle" yapısındadır.
Bu cümlede sadece "severim" yüklemi bulunmaktadır. Cümlede "yapmayı" kelimesi bir isim-fiil (fiilimsi) olsa da, bu fiilimsi tek başına ayrı bir yargı veya yan cümlecik oluşturmamıştır; "yürüyüş yapmayı" ifadesi, "severim" fiilinin nesnesi konumundadır. Yani, ana yüklemin bir tamamlayıcısı olarak tek bir ana yargıyı ifade eder. Bu nedenle, yapısı bakımından basit cümle kabul edilir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, tek bir yüklemi olan ve içinde ayrı bir yan cümlecik barındırmayan cümle D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
