Aşağıdaki şekil ve modüs kombinasyonlarından hangisi geçerli bir kıyas örneğidir?
(Not: 1. şekil: Orta terim, bir öncülde özne, diğerinde yüklemdir. Modüs, önermelerin nitelik ve niceliklerini belirtir.)
A) 1. Şekil, Modüs AAA
B) 2. Şekil, Modüs AEE
C) 1. Şekil, Modüs EAE
D) 3. Şekil, Modüs IAI
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, mantıkta kıyasların geçerliliğini belirleyen şekil ve modüs kombinasyonlarını inceleyeceğiz. Bir kıyasın geçerli olması için, öncüller doğru kabul edildiğinde sonucun zorunlu olarak çıkması gerekir. Kıyasların geçerliliği, orta terimin (M) öncüllerdeki konumuna (şekil) ve önermelerin nitelik ve niceliklerine (modüs) bağlıdır.
- Şekil (Figür): Orta terimin (M) büyük öncül (ilk önerme) ve küçük öncüldeki (ikinci önerme) konumunu belirtir. Dört farklı şekil vardır.
- Modüs (Kip): Kıyası oluşturan üç önermenin (büyük öncül, küçük öncül, sonuç) nitelik (olumlu/olumsuz) ve niceliklerini (tümel/tikel) gösteren üç harfli koddur. Harfler şunları ifade eder:
- A: Tümel Olumlu (Bütün S, P'dir.)
- E: Tümel Olumsuz (Hiçbir S, P değildir.)
- I: Tikel Olumlu (Bazı S, P'dir.)
- O: Tikel Olumsuz (Bazı S, P değildir.)
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) 1. Şekil, Modüs AAA
- 1. Şekil: Orta terim (M), büyük öncülde özne, küçük öncülde yüklemdir. Yapısı: M-P / S-M // S-P.
- Modüs AAA:
- Büyük öncül: A (Tümel Olumlu - Bütün M, P'dir.)
- Küçük öncül: A (Tümel Olumlu - Bütün S, M'dir.)
- Sonuç: A (Tümel Olumlu - Bütün S, P'dir.)
- Bu kıyas, klasik mantıkta "Barbara" olarak bilinen geçerli bir kıyas biçimidir.
- B) 2. Şekil, Modüs AEE
- 2. Şekil: Orta terim (M), hem büyük öncülde hem de küçük öncülde yüklemdir. Yapısı: P-M / S-M // S-P.
- Modüs AEE:
- Büyük öncül: A (Tümel Olumlu - Bütün P, M'dir.)
- Küçük öncül: E (Tümel Olumsuz - Hiçbir S, M değildir.)
- Sonuç: E (Tümel Olumsuz - Hiçbir S, P değildir.)
- Bu kıyas, klasik mantıkta "Camestres" olarak bilinen geçerli bir kıyas biçimidir.
- C) 1. Şekil, Modüs EAE
- 1. Şekil: Orta terim (M), büyük öncülde özne, küçük öncülde yüklemdir. Yapısı: M-P / S-M // S-P.
- Modüs EAE:
- Büyük öncül: E (Tümel Olumsuz - Hiçbir M, P değildir.)
- Küçük öncül: A (Tümel Olumlu - Bütün S, M'dir.)
- Sonuç: E (Tümel Olumsuz - Hiçbir S, P değildir.)
- Bu kıyas, klasik mantıkta "Celarent" olarak bilinen geçerli bir kıyas biçimidir.
- Örnek:
- Hiçbir insan (M), ölümsüz (P) değildir. (E)
- Bütün öğrenciler (S), insandır (M). (A)
- O halde, hiçbir öğrenci (S), ölümsüz (P) değildir. (E)
- Bu örnekte, öncüller doğru kabul edildiğinde sonucun zorunlu olarak çıktığı açıkça görülmektedir. Orta terim (insan), öncüllerde doğru konumlanmış ve önermelerin nitelikleri (E, A, E) geçerlilik kurallarına uygundur.
- D) 3. Şekil, Modüs IAI
- 3. Şekil: Orta terim (M), hem büyük öncülde hem de küçük öncülde öznedir. Yapısı: M-P / M-S // S-P.
- Modüs IAI:
- Büyük öncül: I (Tikel Olumlu - Bazı M, P'dir.)
- Küçük öncül: A (Tümel Olumlu - Bütün M, S'dir.)
- Sonuç: I (Tikel Olumlu - Bazı S, P'dir.)
- Bu kıyas, klasik mantıkta "Disamis" olarak bilinen geçerli bir kıyas biçimidir.
Yukarıdaki analizde de görüldüğü gibi, verilen seçeneklerin hepsi (A, B, C, D) klasik mantıkta geçerli kıyas biçimleridir. Ancak, soruda tek bir doğru cevap beklendiği ve "DOĞRU CEVAP: C" olarak belirtildiği için, C seçeneğini detaylıca inceledik ve geçerliliğini örnekle açıkladık.
Cevap C seçeneğidir.
