1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil diğerlerinden farklı bir görevde kullanılmıştır?
A) Bu ev daha yeniydi.
B) O zamanlar çok gençmiş.
C) En büyük hayali doktor olmaktı.
D) Yarın sınav var ise çalışmalıyız.
Merhaba sevgili öğrenciler, bu soruda ek fiilin farklı görevlerini inceleyeceğiz. Ek fiil, Türkçede iki temel görevi olan önemli bir dil bilgisidir:
- İsim soylu sözcükleri yüklem yapmak: İsimlere, sıfatlara, zamirlere veya fiilimsilere gelerek onları cümlenin yüklemi yapar. Bu durumda ek fiil, "-idi" (hikaye), "-imiş" (rivayet), "-ise" (şart) ve "-dir" (geniş zaman) eklerini alır.
- Basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapmak: Basit zamanlı bir fiil çekiminden sonra gelerek fiile yeni bir zaman veya anlam katar. Bu durumda da "-idi", "-imiş" ve "-ise" eklerini alır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu ev daha yeniydi.
- Burada "yeniydi" kelimesi, "yeni" (sıfat) sözcüğüne ek fiilin görülen geçmiş zamanı olan "-idi" ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Ek fiil, bir isim soylu sözcüğü yüklem yapma görevindedir.
- B) O zamanlar çok gençmiş.
- Burada "gençmiş" kelimesi, "genç" (sıfat) sözcüğüne ek fiilin duyulan geçmiş zamanı olan "-imiş" ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Ek fiil, yine bir isim soylu sözcüğü yüklem yapma görevindedir.
- C) En büyük hayali doktor olmaktı.
- Burada "olmaktı" kelimesi, "olmak" (isim fiil/mastar, yani isim soylu bir sözcük) sözcüğüne ek fiilin görülen geçmiş zamanı olan "-idi" ekinin gelmesiyle oluşmuştur. Ek fiil, yine bir isim soylu sözcüğü yüklem yapma görevindedir.
- D) Yarın sınav var ise çalışmalıyız.
- Burada "var ise" kelime grubunda "var" (isim soylu bir sözcük, "mevcut olma" anlamında) sözcüğüne ek fiilin şart kipi olan "-ise" eki gelmiştir. Ek fiil, burada bir şart anlamı katarak bir koşul cümlesi oluşturma görevindedir. Diğer seçeneklerde ek fiil, cümlenin temel yargısını (yüklemini) oluştururken, bu seçenekte bir koşul bildiren yan cümlecik oluşturmuştur. Bu, ek fiilin diğerlerinden farklı bir görevidir.
A, B ve C seçeneklerinde ek fiil, isim soylu sözcükleri cümlenin ana yüklemi yaparken, D seçeneğinde isim soylu bir sözcüğe gelerek bir koşul (şart) anlamı katmış ve bir yan cümlecik oluşturmuştur. Bu nedenle D seçeneğindeki ek fiilin görevi diğerlerinden farklıdır.
Cevap D seçeneğidir.
