7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde şart birleşik zaman eki, temel cümledeki eylemin gerçekleşme ihtimalini ortadan kaldırmaktadır?
A) Erken uyansa zamanında yetişir.
B) Çalışsa da kazanamazdı.
C) Söylese ona inanırdım.
D) Gelse birlikte gideriz.
Sevgili öğrenciler, bu soruda bizden, şart birleşik zaman ekinin (yani "-sa/-se" ekinin) kullanıldığı bir cümlede, temel cümledeki eylemin gerçekleşme ihtimalini tamamen ortadan kaldıran ifadeyi bulmamız isteniyor. Yani, koşul yerine gelse bile asıl eylemin olmayacağını belirten cümleyi arıyoruz.
- A) Erken uyansa zamanında yetişir.
- Bu cümlede "erken uyanma" bir koşuldur. Eğer bu koşul gerçekleşirse, "zamanında yetişme" eylemi de gerçekleşecektir. Yani, yetişme ihtimali koşula bağlıdır, ortadan kalkmış değildir.
- B) Çalışsa da kazanamazdı.
- Bu cümlede "çalışsa da" ifadesi çok önemlidir. Buradaki "-sa da" yapısı, koşul (çalışma) yerine gelse bile, temel cümledeki eylemin (kazanma) gerçekleşmeyeceğini, yani mümkün olmadığını veya boşuna olacağını belirtir. "Kazanamazdı" ifadesi, kazanma ihtimalinin tamamen ortadan kalktığını, imkansız olduğunu vurgular. Bu yapı, eylemin gerçekleşme ihtimalini ortadan kaldırmaktadır.
- C) Söylese ona inanırdım.
- Burada "söyleme" koşulu gerçekleşirse, "inanma" eylemi de gerçekleşecektir. İnanma ihtimali koşula bağlıdır, ortadan kalkmış değildir.
- D) Gelse birlikte gideriz.
- Bu cümlede "gelme" koşulu gerçekleşirse, "birlikte gitme" eylemi de gerçekleşecektir. Gitme ihtimali koşula bağlıdır, ortadan kalkmış değildir.
Görüldüğü gibi, "B" seçeneğindeki "-sa da" yapısı, temel cümledeki eylemin (kazanma) gerçekleşme ihtimalini tamamen ortadan kaldırmaktadır. Diğer seçeneklerde ise eylemin gerçekleşmesi bir koşula bağlanmıştır, ancak ihtimal ortadan kalkmamıştır.
Cevap B seçeneğidir.
