Şart birleşik zamanı (-se) Test 1

10. "Anlasa" fiilinin şart birleşik zamanlı olduğu ve temel cümlenin gerçekleşmesi için gerekli koşulu belirten cümle aşağıdakilerden hangisidir?

A) Dün anlasa bu hata yapılmazdı.
B) Konuyu iyi anlasa soruları çözer.
C) Anlasa da ona söylemezdi.
D) Keşke beni anlasa.

Bu soruda, "anlasa" fiilinin şart kipiyle çekimlendiği ve temel cümlenin gerçekleşmesi için gerekli koşulu belirten cümleyi bulmamız isteniyor. Adım adım inceleyelim:

• Öncelikle, "anlasa" fiilindeki "-sa/-se" ekinin bir şart kipi olduğunu hatırlayalım. Bu ek, bir eylemin gerçekleşmesinin başka bir eyleme veya duruma bağlı olduğunu gösterir.
• Soruda bizden istenen, bu şartın temel cümlenin gerçekleşmesi için "gerekli koşul" olmasıdır. Yani, şart gerçekleşmezse temel cümledeki eylem de gerçekleşmeyecektir.
• Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
• A) Dün anlasa bu hata yapılmazdı. Bu cümlede "anlasa" geçmişte gerçekleşmemiş bir şartı ifade eder. "Yapılmazdı" ise bu şartın gerçekleşmemesi durumunda ortaya çıkan sonucu belirtir. Bu cümle, geçmişe yönelik bir pişmanlık veya varsayım içerir, bir eylemin gerçekleşmesi için gerekli olan bir koşulu değil, geçmişte kaçırılmış bir fırsatı anlatır.
• B) Konuyu iyi anlasa soruları çözer. Bu cümlede "konuyu iyi anlasa" ifadesi, "soruları çözer" eyleminin gerçekleşmesi için doğrudan ve vazgeçilmez bir koşuldur. Eğer konuyu iyi anlamazsa, soruları çözemez. Konuyu anlaması, soruları çözmesinin tek ve gerekli şartıdır. Bu, tam da aradığımız "gerekli koşul" tanımına uymaktadır.
• C) Anlasa da ona söylemezdi. Buradaki "-sa da" yapısı, bir karşıtlık (zıtlık) veya taviz (concessive) anlamı katar. "Anlasa bile, yine de söylemezdi" demektir. Yani, anlama şartı gerçekleşse bile, temel cümledeki eylem (söylememe) değişmeyecektir. Bu, bir eylemin gerçekleşmesi için gerekli koşul değil, bir şeye rağmen gerçekleşen durumu ifade eder.
• D) Keşke beni anlasa. "Keşke" kelimesi, bir dilek veya temenni ifadesidir. Burada "anlasa" fiili, bir eylemin gerçekleşmesi için koşul bildirmekten ziyade, bir dileği dile getirmek için kullanılmıştır. Temel bir cümlenin gerçekleşmesi için bir koşul sunmaz.
• Bu analizler sonucunda, B seçeneğindeki cümlenin, "anlasa" fiilini temel cümlenin gerçekleşmesi için gerekli bir koşul olarak kullandığı açıkça görülmektedir.

Cevap B seçeneğidir.