KPSS Cümlenin ögeleri (Özne, Yüklem, Nesne, Tümleç) Test 2

9. "Sabah erkenden kalkıp kahvaltı yaptıktan sonra işe gitti." cümlesinde kaç farklı öge bulunmaktadır?

A) 2
B) 3
C) 4
D) 5
E) 6

Merhaba sevgili öğrenciler,

Bir cümlenin ögelerini bulmak, cümlenin anlamını ve yapısını daha iyi kavramamızı sağlar. Şimdi bu cümleyi adım adım inceleyelim ve kaç farklı öge içerdiğini bulalım.

• Adım 1: Yüklemi Bulalım.

  Yüklem, cümlenin temel yargısını bildiren ögedir. Genellikle bir fiil veya isim soylu bir sözcüktür ve cümlenin sonunda bulunur.

  Cümlemizde "gitti" kelimesi, yapılan eylemi bildiren fiildir ve cümlenin yargısını taşır.

  Bu durumda, "gitti" bu cümlenin yüklemidir.

• Adım 2: Özneyi Bulalım.

  Özne, yüklemdeki işi yapan veya durumu üzerine alan ögedir. Yükleme "Kim?" veya "Ne?" sorularını sorarak bulunur.

  "Kim gitti?" diye sorduğumuzda, cümlede açıkça belirtilmiş bir özne (örneğin "Ayşe", "oğlum" gibi) yoktur. Ancak işi yapanın "o" (bir kişi) olduğu anlaşılır. Bu tür özneler gizli özne olarak adlandırılır.

  Gizli özneler, cümlenin öge sayısına dahil edilmez. Bu nedenle bu cümlede açık bir özne ögesi bulunmamaktadır.

• Adım 3: Nesneyi Bulalım.

  Nesne, yüklemdeki eylemden doğrudan etkilenen ögedir. Yükleme "Neyi?", "Kimi?" sorularını sorarak bulunur.

  "Neyi gitti?", "Kimi gitti?" sorularına cümleden bir cevap alamıyoruz.

  Bu cümlede nesne ögesi bulunmamaktadır.

• Adım 4: Dolaylı Tümleci (Yer Tamlayıcısı) Bulalım.

  Dolaylı tümleç, yüklemdeki eylemin yöneldiği, bulunduğu veya ayrıldığı yeri bildiren ögedir. "-e, -de, -den" eklerini alır ve "Nereye?", "Nerede?", "Nereden?", "Kime?", "Kimde?", "Kimden?", "Neye?", "Neyde?", "Neyden?" gibi sorularla bulunur.

  "Nereye gitti?" diye sorduğumuzda cevabımız "işe" olur.

  Bu durumda, "işe" dolaylı tümleçtir.

• Adım 5: Zarf Tümlecini Bulalım.

  Zarf tümleci, yüklemdeki eylemin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü veya sebebini bildiren ögedir. "Ne zaman?", "Nasıl?", "Niçin?", "Ne kadar?", "Nereye?" (yalın halde) gibi sorularla bulunur.

  "Ne zaman gitti?" veya "Nasıl gitti?" diye sorduğumuzda, "Sabah erkenden kalkıp kahvaltı yaptıktan sonra" cevabını alırız.

  Burada "kalkıp" ve "yaptıktan sonra" kelimeleri fiilimsilerdir. Bu fiilimsilerle kurulan söz öbekleri (Sabah erkenden kalkıp / kahvaltı yaptıktan sonra) bir bütün olarak "gitme" eyleminin zamanını ve durumunu belirtir. Bu iki fiilimsi grubu, ardışık eylemleri ifade ederek tek bir büyük zarf tümleci oluşturur.

  Bu nedenle, "Sabah erkenden kalkıp kahvaltı yaptıktan sonra" ifadesi bir bütün olarak zarf tümlecidir.

• Adım 6: Ögeleri Sayalım.

  Şimdi bulduğumuz farklı ögeleri listeleyelim:

  • Yüklem: gitti
  • Dolaylı Tümleç: işe
  • Zarf Tümleci: Sabah erkenden kalkıp kahvaltı yaptıktan sonra

  Gördüğümüz gibi, cümlede toplamda 3 farklı öge bulunmaktadır.

Cevap B seçeneğidir.