KPSS Kısaltmaların yazımı Test 2

"TBMM'nin" şeklindeki bir kullanımda, kısaltmaya ek getirilirken aşağıdaki kurallardan hangisine uyulmuştur?

A) Kısaltmanın son harfi okunursa ek bu harfe göre getirilir
B) Kısaltmanın son harfi yazılışına göre ek getirilir
C) Kısaltmanın açılımına göre ek getirilir
D) Kısaltmaya her zaman kesme işareti konulmaz
E) Kısaltmaya ek getirilmez

Sevgili öğrenciler, bu soru Türkçede kısaltmalara ek getirme kurallarını anlamamız için harika bir fırsat sunuyor. Gelin, bu kuralı adım adım inceleyelim ve doğru cevaba ulaşalım.

• Kısaltmalara Ek Getirme Kuralı Nedir?

  Türkçede büyük harflerle yapılan kısaltmalara ek getirilirken iki temel durum vardır:

  1. Kısaltmanın son harfinin okunuşu esas alınır: Çoğu kısaltmada (örn: TDK, PTT, TRT), ek kısaltmanın son harfinin okunuşuna göre getirilir. Örneğin, "TDK'ye" (Te De Ka'ye), "PTT'den" (Pe Te Te'den).

  2. Kısaltmanın açılımı esas alınır: Bazı kısaltmalarda ise (özellikle kurum adlarında), ek kısaltmanın açılımına göre getirilir. Bu durum, kısaltmanın son harfinin okunuşuyla açılımının son kelimesinin okunuşu farklı bir ek gerektirdiğinde ortaya çıkar. Soru "TBMM'nin" örneğiyle bu ikinci kuralı vurgulamaktadır.

• "TBMM'nin" Örneğini İnceleyelim:

  "TBMM" kısaltmasının açılımı "Türkiye Büyük Millet Meclisi"dir. Bu kısaltmaya "-in" eki getirilirken, eğer sadece kısaltmanın son harfi olan "M" (Me) harfinin okunuşunu esas alsaydık, "TBMM'nin" yerine "TBMM'ye" (Me'ye) veya "TBMM'den" (Me'den) gibi ekler gelmesi beklenebilirdi. Ancak biz "TBMM'nin" derken aslında "Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin" demek isteriz. Buradaki "-nin" eki, açılımdaki "Meclisi" kelimesinin son harfi olan "i"ye göre şekillenir ve bu da kısaltmanın açılımının esas alındığını gösterir. Yani, ek getirilirken anlam bütünlüğü ve açılımın gerektirdiği ek tercih edilmiştir.

• Seçenekleri Değerlendirelim:
• A) Kısaltmanın son harfi okunursa ek bu harfe göre getirilir: Bu kural genel olarak doğrudur (TDK'ye, PTT'den gibi). Ancak "TBMM'nin" örneğinde, eğer sadece "M" harfinin okunuşunu (Me) dikkate alsaydık, "-nin" eki yerine başka bir ek (örn: "Me'ye") gelmesi gerekirdi. "TBMM'nin" kullanımında "-nin" eki, kısaltmanın açılımı olan "Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin" ifadesindeki "Meclisi" kelimesinin son sesine göre belirlenmiştir. Dolayısıyla bu seçenek, sorudaki örneği tam olarak açıklamaz, çünkü burada açılımın etkisi daha baskındır.
• B) Kısaltmanın son harfi yazılışına göre ek getirilir: Bu kural Türkçede geçerli değildir. Ekler her zaman ses uyumuna göre ve okunuşa göre getirilir, yazılışa göre değil.
• C) Kısaltmanın açılımına göre ek getirilir: İşte doğru kural budur! "TBMM'nin" derken aslında "Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin" demek isteriz. Ek, kısaltmanın açılımındaki son kelimenin son harfine göre (Meclisi'nin) şekillenir. Bu da kısaltmanın açılımının esas alındığını gösterir.
• D) Kısaltmaya her zaman kesme işareti konulmaz: Bu ifade doğru bir bilgi olsa da, kısaltmaya ek getirilirken uyulan kuralı açıklamaz. Kesme işareti, özel isimlere veya kısaltmalara ek getirilirken kullanılır.
• E) Kısaltmaya ek getirilmez: Bu kesinlikle yanlış bir ifadedir. Türkçede kısaltmalara ek getirilir ve bu ekler kesme işaretiyle ayrılır.

Bu durumda, "TBMM'nin" şeklindeki kullanımda, kısaltmanın açılımı olan "Türkiye Büyük Millet Meclisi'nin" ifadesi esas alındığı için, ek kısaltmanın açılımına göre getirilmiştir.

Cevap C seçeneğidir.