7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde nesne ortaklığı bulunan bağımlı sıralı cümle vardır?
A) Çocuk parka gitti, salıncakta sallandı.
B) Mektubu yazdı, zarfa koydu, postaladı.
C) Öğretmen sınıfa girdi, derse başladı.
D) Kuşlar uçtu, bulutlar geçti.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda bizden "nesne ortaklığı bulunan bağımlı sıralı cümle" isteniyor. Gelin, bu kavramları adım adım inceleyelim ve doğru cevabı birlikte bulalım.
- Sıralı Cümle Nedir? Birden fazla yüklemi olan, bu yüklemlerin virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile birbirine bağlandığı cümlelerdir.
- Bağımlı Sıralı Cümle Nedir? Sıralı cümledeki yan cümlelerden en az birinin temel cümleyle öge ortaklığı (özne, nesne, tümleç vb.) bulunması durumudur. Yani, cümlelerin bir veya daha fazla ortak ögesi vardır.
- Nesne Ortaklığı Nedir? Cümledeki birden fazla yüklemin aynı nesneyi kullanmasıdır. Nesneyi bulmak için yükleme "neyi?", "kimi?" veya "ne?" (belirtisiz nesne için) sorularını sorarız.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Çocuk parka gitti, salıncakta sallandı.
- Bu bir sıralı cümledir. Yüklemler "gitti" ve "sallandı"dır.
- "Gitti" fiili nesne almaz (geçişsiz fiil). "Sallandı" fiili de nesne almaz (geçişsiz fiil).
- Dolayısıyla bu cümlede nesne ortaklığı bulunmamaktadır.
- B) Mektubu yazdı, zarfa koydu, postaladı.
- Bu bir sıralı cümledir. Yüklemler "yazdı", "koydu" ve "postaladı"dır.
- Şimdi nesneyi bulalım:
- Kim yazdı? (O) - Neyi yazdı? Mektubu. (Belirtili nesne)
- Kim koydu? (O) - Neyi koydu? Mektubu. (Mektubu zarfa koydu.)
- Kim postaladı? (O) - Neyi postaladı? Mektubu.
- Gördüğümüz gibi, "mektubu" kelimesi her üç yüklemin de nesnesi olarak kullanılmıştır. Yani burada bir nesne ortaklığı vardır. Bu cümle, nesne ortaklığı bulunan bağımlı sıralı bir cümledir.
- C) Öğretmen sınıfa girdi, derse başladı.
- Bu bir sıralı cümledir. Yüklemler "girdi" ve "başladı"dır.
- "Girdi" fiili nesne almaz (geçişsiz fiil). "Başladı" fiili de nesne almaz (geçişsiz fiil).
- Dolayısıyla bu cümlede nesne ortaklığı bulunmamaktadır.
- D) Kuşlar uçtu, bulutlar geçti.
- Bu bir sıralı cümledir. Yüklemler "uçtu" ve "geçti"dir.
- "Uçtu" fiili nesne almaz (geçişsiz fiil). "Geçti" fiili de nesne almaz (geçişsiz fiil).
- Ayrıca, bu cümlede özneler farklıdır ("kuşlar" ve "bulutlar"). Bu cümle bağımsız sıralı bir cümledir, yani hiçbir öge ortaklığı yoktur.
İncelemelerimiz sonucunda, "Mektubu yazdı, zarfa koydu, postaladı." cümlesinde "mektubu" kelimesinin tüm yüklemlerin ortak nesnesi olduğunu gördük. Bu da onu nesne ortaklığı bulunan bağımlı sıralı cümle yapar.
Cevap B seçeneğidir.
