Kader ve kaza ile ilgili aşağıdaki karşılaştırmalardan hangisi doğrudur?
A) Kader değişebilir, kaza değişmez
B) Kader plan, kaza uygulamadır
C) Kader insan iradesine bağlıdır, kaza değildir
D) Kader sonradan oluşur, kaza ezelidir
Sevgili öğrenciler, kader ve kaza kavramları İslam inancının temel taşlarından olup, birbirini tamamlayan iki önemli olgudur. Bu kavramları doğru anlamak için öncelikle tanımlarına bakalım:
- Kader: Allah'ın, ezelden ebede kadar olacak her şeyi ilmiyle bilip, zamanı ve yeri geldiğinde yaratmak üzere planlaması, takdir etmesidir. Kader, bir şeyin nasıl, ne zaman ve nerede olacağının ilahi bilgisidir, bir nevi "plan" veya "program"dır.
- Kaza: Allah'ın ezelde takdir ettiği (kaderini belirlediği) şeylerin, zamanı geldiğinde, Allah'ın yaratmasıyla meydana gelmesi, gerçekleşmesidir. Kaza, kaderde belirlenmiş olanın fiiliyata geçmesi, "uygulanması"dır.
Şimdi seçenekleri bu tanımlar ışığında adım adım inceleyelim:
- A) Kader değişebilir, kaza değişmez:
- Allah'ın ilmi ve takdiri olan kader, genel anlamda değişmez. Ancak kulun duası, sadakası gibi amellerle "levh-i mahfuz"daki bazı yazgılar (kaza-i mübrem olmayanlar) değişebilir yorumu vardır. Kaza ise, zaten gerçekleşmiş bir olay olduğu için değişmez. Bu seçenekteki "kader değişebilir" ifadesi, genel tanıma göre yanıltıcıdır ve kavramlar arasındaki temel farkı doğru yansıtmaz.
- B) Kader plan, kaza uygulamadır:
- Bu ifade, kader ve kaza arasındaki ilişkiyi en doğru ve özlü şekilde açıklar. Kader, Allah'ın her şeyi önceden bilip planlaması (programlaması) iken; kaza, bu planın zamanı geldiğinde gerçekleşmesi, uygulanmasıdır. Tıpkı bir mimarın önce bir binanın planını çizmesi (kader), sonra da o planı uygulayarak binayı inşa etmesi (kaza) gibi düşünebiliriz. Bu seçenek, kavramların özünü doğru yansıtmaktadır.
- C) Kader insan iradesine bağlıdır, kaza değildir:
- Kader (Allah'ın ilmi ve takdiri) doğrudan insan iradesine bağlı değildir; Allah'ın ezelî ilmi ve iradesidir. Ancak kaderin içinde insanın cüzi iradesiyle yapacağı seçimler de yer alır. Kaza da (gerçekleşen olay) doğrudan insan iradesine bağlı değildir, Allah'ın yaratmasıyla gerçekleşir. Dolayısıyla bu ifade yanlıştır. Hem kader hem de kaza, nihayetinde Allah'ın iradesi ve yaratmasıyla gerçekleşir.
- D) Kader sonradan oluşur, kaza ezelidir:
- Hem kader (Allah'ın ilmi ve takdiri) hem de kaza (Allah'ın yaratma fiili) Allah'ın ezelî sıfatlarıyla ilişkilidir. Allah'ın ilmi ve iradesi ezelidir, yani başlangıcı yoktur. Kaderin "sonradan oluşması" veya kazanın "ezelî olması" (olayın kendisi olarak) ifadeleri yanlıştır. Kader, Allah'ın ezelî ilmiyle her şeyi bilmesidir. Kaza ise, o ezelî plandaki şeylerin zamanı gelince yaratılmasıdır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı üzere, kader ve kaza arasındaki en doğru ve temel karşılaştırma, kaderin bir plan, kazanın ise bu planın uygulaması olduğudur.
Cevap B seçeneğidir.
