6. Sınıf Geçiş ve Bağlantı İfadeleri Nelerdir? Test 1

Bir fizik deneyinde sürtünmesiz yatay düzlemde durmakta olan cisme kuvvet uygulanıyor. Bunun sonucunda cisim harekete başlıyor. Ancak cisim üzerindeki net kuvvet sıfır olduğunda cisim sabit hızla hareketine devam ediyor.
Bu metinde "ancak" kelimesi hangi tür bir ilişki kurmaktadır?

A) Zaman ilişkisi
B) Zıtlık ilişkisi
C) Neden-sonuç ilişkisi
D) Örnekleme ilişkisi

Sevgili öğrenciler,

Bu soruda, verilen metindeki "ancak" kelimesinin cümleler arasında hangi tür bir ilişki kurduğunu bulmamız isteniyor. Metni dikkatlice inceleyelim:

• "Bir fizik deneyinde sürtünmesiz yatay düzlemde durmakta olan cisme kuvvet uygulanıyor. Bunun sonucunda cisim harekete başlıyor."
• "Ancak cisim üzerindeki net kuvvet sıfır olduğunda cisim sabit hızla hareketine devam ediyor."

Şimdi "ancak" kelimesinin bağladığı iki durumu inceleyelim:

• İlk durum: Cisme kuvvet uygulanıyor ve cisim harekete başlıyor. Bu, bir kuvvetin etkisiyle hızlanma durumunu ifade eder.
• İkinci durum (ancak ile başlayan): Cisim üzerindeki net kuvvet sıfır olduğunda cisim sabit hızla hareketine devam ediyor. Bu durum, kuvvetin ortadan kalkmasıyla hızlanmanın durduğunu ve cismin Newton'un birinci yasasına göre sabit hızla hareket ettiğini belirtir.

"Ancak" kelimesi, genellikle kendisinden önceki ifadeyle çelişen, ona karşıt bir durumu veya farklı bir koşulu bildiren bir bağlaçtır. Burada da cismin başlangıçta kuvvet etkisiyle harekete başlaması durumu ile, kuvvetin ortadan kalktığında (net kuvvet sıfır olduğunda) sabit hızla hareket etmesi durumu arasında bir geçişi, bir farklılığı veya bir koşulu ifade eder. Başlangıçta kuvvet varken hareket başlıyor, ancak kuvvet sıfır olduğunda durum değişiyor (sabit hızla devam ediyor). Bu, bir zıtlık veya karşıtlık ilişkisidir.

Seçenekleri değerlendirelim:

• A) Zaman ilişkisi: "Ancak" kelimesi bir olayın ne zaman gerçekleştiğini belirtmez.
• B) Zıtlık ilişkisi: "Ancak" kelimesi, ilk durumdaki "kuvvetle harekete başlama" ile ikinci durumdaki "net kuvvet sıfır olduğunda sabit hızla devam etme" arasındaki farklı koşulu ve bu koşulun getirdiği durumu vurgulayarak bir zıtlık veya karşıtlık ilişkisi kurar. Bu, doğru seçenektir.
• C) Neden-sonuç ilişkisi: "Ancak" kelimesi doğrudan bir neden-sonuç ilişkisi kurmaz. Neden-sonuç ilişkisi genellikle "çünkü", "bu yüzden", "sonuç olarak" gibi kelimelerle ifade edilir.
• D) Örnekleme ilişkisi: "Ancak" kelimesi bir örnek verme amacıyla kullanılmaz. Örnekleme için "örneğin", "mesela" gibi ifadeler kullanılır.

Bu nedenle, "ancak" kelimesi metinde iki farklı durumu veya koşulu birbiriyle karşılaştırarak bir zıtlık ilişkisi kurmaktadır.

Cevap B seçeneğidir.