Bir araştırmacı, laboratuvar ortamında farelere ışık yaktıktan hemen sonra elektrik şoku vermektedir. Fareler bir süre sonra sadece ışık yandığında bile korku tepkisi göstermeye başlamıştır. Bu deneyde ışık uyarıcısı için aşağıdakilerden hangisi söylenemez?
A) Başlangıçta nötr uyarıcı konumundadır
B) Koşulsuz uyarıcı ile eşleştirilmiştir
C) Sonuçta koşullu uyarıcı haline gelmiştir
D) Başlangıçta koşulsuz uyarıcı olarak işlev görmüştür
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soru, öğrenme psikolojisinin temel konularından biri olan "Klasik Koşullanma" ilkesini anlamamızı gerektiriyor. Gelin, bu deneydeki ışık uyarıcısının rolünü adım adım inceleyelim.
- Klasik Koşullanma Nedir?
Klasik koşullanma, bir organizmanın başlangıçta tepki vermediği bir uyarıcıya (nötr uyarıcı) tepki vermeyi öğrenmesidir. Bu öğrenme, nötr uyarıcının doğal bir tepkiyi tetikleyen başka bir uyarıcı (koşulsuz uyarıcı) ile tekrar tekrar eşleştirilmesiyle gerçekleşir.
- Temel Kavramlarımızı Hatırlayalım:
- Koşulsuz Uyarıcı (KU): Doğal olarak, öğrenme gerektirmeden bir tepkiyi tetikleyen uyarıcıdır. (Örn: Yemek -> Salya, Elektrik şoku -> Korku)
- Koşulsuz Tepki (KT): Koşulsuz uyarıcıya verilen doğal, öğrenilmemiş tepkidir. (Örn: Yemeğe verilen salya, Elektrik şokuna verilen korku)
- Nötr Uyarıcı (NU): Başlangıçta organizmada hiçbir özel tepkiyi tetiklemeyen uyarıcıdır. (Örn: Zil sesi, Işık)
- Koşullu Uyarıcı (KUy): Nötr uyarıcının koşulsuz uyarıcı ile eşleştirilmesi sonucunda, tek başına koşulsuz tepkiye benzer bir tepkiyi tetikleyebilen uyarıcıdır. (Örn: Zil sesi -> Salya, Işık -> Korku)
- Koşullu Tepki (KTp): Koşullu uyarıcıya verilen öğrenilmiş tepkidir. (Örn: Zil sesine verilen salya, Işığa verilen korku)
- Deneyi Analiz Edelim:
- Deneyde farelere ışık yakılıyor, hemen sonra elektrik şoku veriliyor.
- Elektrik şoku: Farelerde doğal olarak korku tepkisi yaratan bir uyarıcıdır. Bu nedenle elektrik şoku, Koşulsuz Uyarıcı (KU)'dur.
- Korku tepkisi (şoka): Elektrik şokuna verilen doğal tepkidir. Bu nedenle bu korku, Koşulsuz Tepki (KT)'dir.
- Işık (başlangıçta): Deneyin başında fareler ışık yandığında korku tepkisi göstermezler. Bu nedenle ışık, başlangıçta Nötr Uyarıcı (NU)'dur.
- Eşleştirme: Işık (NU) ile elektrik şoku (KU) tekrar tekrar eşleştirilmiştir.
- Sonuç: Fareler bir süre sonra sadece ışık yandığında bile korku tepkisi göstermeye başlamıştır. Bu durumda ışık, artık Koşullu Uyarıcı (KUy) haline gelmiş; ışığa verilen korku tepkisi ise Koşullu Tepki (KTp) olmuştur.
- Seçenekleri Değerlendirelim:
- A) Başlangıçta nötr uyarıcı konumundadır: Evet, ışık başlangıçta farelerde korku yaratmıyordu, bu yüzden nötr uyarıcıydı. Bu ifade doğrudur.
- B) Koşulsuz uyarıcı ile eşleştirilmiştir: Evet, ışık (nötr uyarıcı) elektrik şoku (koşulsuz uyarıcı) ile eşleştirilmiştir. Bu ifade doğrudur.
- C) Sonuçta koşullu uyarıcı haline gelmiştir: Evet, deneyin sonunda fareler sadece ışık yandığında korku tepkisi gösterdiğine göre, ışık koşullu uyarıcı olmuştur. Bu ifade doğrudur.
- D) Başlangıçta koşulsuz uyarıcı olarak işlev görmüştür: Hayır, koşulsuz uyarıcı elektrik şokuydu. Işık, başlangıçta herhangi bir tepki yaratmadığı için nötr uyarıcıydı. Bu ifade yanlıştır.
Bu analizlere göre, ışık uyarıcısı için söylenemeyecek ifade D seçeneğidir.
Cevap D seçeneğidir.
