Hünkar İskelesi Antlaşması'nın imzalanması üzerine İngiltere ve Fransa'nın tepki göstermesinin temel nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) Rusya'nın Boğazlar üzerinde tek taraflı hakimiyet kazanması
B) Osmanlı Devleti'nin Avrupa devletleriyle olan ticaretini kesmesi
C) Antlaşmanın uluslararası hukuka aykırı olması
D) Osmanlı'nın Mısır sorununu çözmüş olması
Sevgili öğrenciler,
Bu soruyu doğru bir şekilde yanıtlamak için Hünkar İskelesi Antlaşması'nın içeriğini ve dönemin uluslararası siyasetindeki yerini iyi anlamamız gerekiyor. Adım adım ilerleyelim:
- Hünkar İskelesi Antlaşması'nın Arka Planı: Osmanlı Devleti, 1830'lu yıllarda Mısır Valisi Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın isyanıyla karşı karşıya kalmıştı. Kavalalı Mehmet Ali Paşa'nın orduları Anadolu içlerine kadar ilerleyince, Osmanlı Devleti kendi imkanlarıyla bu isyanı bastıramadı ve uluslararası yardım arayışına girdi. İngiltere ve Fransa'dan beklediği desteği bulamayınca, Rusya'dan yardım istemek zorunda kaldı.
- Antlaşmanın Temel Hükmü: 1833 yılında Osmanlı Devleti ile Rusya arasında imzalanan Hünkar İskelesi Antlaşması'nın en kritik maddesi şuydu: Rusya bir saldırıya uğradığında, Osmanlı Devleti Çanakkale Boğazı'nı Rusya dışındaki diğer devletlerin savaş gemilerine kapatacaktı. Bu madde, Rusya'ya Karadeniz'den Akdeniz'e geçişte büyük bir avantaj sağlarken, diğer devletlerin (özellikle İngiltere ve Fransa'nın) Karadeniz'e erişimini kısıtlıyordu.
- İngiltere ve Fransa'nın Tepkisi: İngiltere ve Fransa, Osmanlı Devleti'nin toprak bütünlüğünü ve Boğazlar üzerindeki statükoyu kendi çıkarları açısından çok önemli görüyorlardı. Hünkar İskelesi Antlaşması ile Rusya'nın Boğazlar üzerinde tek taraflı bir hakimiyet ve stratejik üstünlük kazanması, bu iki büyük gücün Akdeniz'deki ve Yakın Doğu'daki çıkarlarını doğrudan tehdit ediyordu. Rusya'nın Boğazlar üzerinden sıcak denizlere inme ve Akdeniz'de güçlenme potansiyeli, Avrupa'daki güç dengesini bozacak bir gelişmeydi. Bu nedenle, antlaşmaya şiddetle karşı çıktılar ve Rusya'nın bu avantajını ortadan kaldırmak için diplomatik girişimlerde bulundular.
- Seçenek B'nin Değerlendirilmesi: Osmanlı Devleti'nin Avrupa devletleriyle olan ticaretini kesmesi: Antlaşmanın böyle bir hükmü bulunmamaktadır. Ticaret yolları ve hacmi doğrudan etkilenmemiştir.
- Seçenek C'nin Değerlendirilmesi: Antlaşmanın uluslararası hukuka aykırı olması: Antlaşma, o dönemdeki uluslararası teamüllere ve güç dengesine aykırı bulunsa da, tepkinin temel nedeni hukuki bir aykırılıktan ziyade, Rusya'nın elde ettiği stratejik avantajdı.
- Seçenek D'nin Değerlendirilmesi: Osmanlı'nın Mısır sorununu çözmüş olması: Antlaşma, Mısır sorununu tamamen çözmekten ziyade, bu sorunun bir sonucu olarak ortaya çıkmış ve yeni bir uluslararası sorun (Boğazlar sorunu) yaratmıştır.
Bu açıklamalar ışığında, İngiltere ve Fransa'nın tepkisinin temel nedeni, Rusya'nın Boğazlar üzerinde tek taraflı ve stratejik bir hakimiyet kazanması endişesidir.
Cevap A seçeneğidir.
