Kader ve kaza kavramlarıyla ilgili aşağıdaki ifadelerden hangisi yanlıştır?
A) Kader Allah'ın ezeli ilmiyle her şeyi bilmesi ve planlamasıdır
B) Kaza Allah'ın takdir ettiği şeyleri zamanı geldiğinde yaratmasıdır
C) Kader değişmezken kaza insanın iradesiyle değiştirilebilir
D) Her kaza bir kader üzere gerçekleşir
Sevgili öğrenciler, kader ve kaza kavramları İslam inancının temel taşlarından olup, birbirleriyle yakından ilişkilidir. Bu soruda, bu kavramlarla ilgili yanlış ifadeyi bulmamız isteniyor. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kader Allah'ın ezeli ilmiyle her şeyi bilmesi ve planlamasıdır: Bu ifade, kader kavramının doğru bir tanımıdır. Kader, Allah'ın geçmişi, geleceği ve şimdiyi kapsayan sonsuz ilmiyle evrende olacak her şeyi önceden bilmesi, takdir etmesi ve bir düzene koymasıdır. Bu nedenle A seçeneği doğrudur.
- B) Kaza Allah'ın takdir ettiği şeyleri zamanı geldiğinde yaratmasıdır: Bu ifade de kaza kavramının doğru bir tanımıdır. Kaza, Allah'ın kaderde belirlediği, planladığı şeylerin zamanı geldiğinde, yani vakti ve şartları oluştuğunda meydana gelmesi, yaratılması ve gerçekleşmesidir. Örneğin, bir ağacın meyve vermesi, bir insanın doğması veya ölmesi birer kazadır. Bu nedenle B seçeneği doğrudur.
- D) Her kaza bir kader üzere gerçekleşir: Bu ifade, kader ve kaza arasındaki ilişkiyi çok net bir şekilde ortaya koyar. Kaza, kaderin bir tecellisidir, yani kaderde planlanan şeylerin fiiliyata dökülmüş halidir. Meydana gelen her olay (kaza), Allah'ın ezeli ilmi ve planı (kader) doğrultusunda gerçekleşir. Bu nedenle D seçeneği doğrudur.
- C) Kader değişmezken kaza insanın iradesiyle değiştirilebilir: Bu ifade yanlıştır.
- "Kader değişmezken" kısmı, Allah'ın mutlak ve ezeli ilmi açısından doğrudur; Allah'ın nihai planı değişmez. Ancak, "kader-i muallak" (şartlı kader) denilen bir durum da vardır ki, dua, sadaka gibi iyi amellerle bazı olumsuzlukların önüne geçilebileceği veya bazı güzelliklerin artırılabileceği inancı mevcuttur. Ancak bu değişimler de yine Allah'ın ezeli ilmi dahilindedir.
- Asıl yanlış olan kısım ise "kaza insanın iradesiyle değiştirilebilir" ifadesidir. Kaza, zaten gerçekleşmiş veya gerçekleşmekte olan bir olayı ifade eder. Meydana gelmiş bir olayı (kazayı) değiştirmek mümkün değildir. İnsan iradesi, bir olayın (kazanın) meydana gelmesinde bir etken olabilir, yani insan kendi tercihleriyle kaderinde belirlenmiş farklı yollardan birini seçebilir ve bu da farklı kazalara yol açabilir. Ancak kaza, yani olayın kendisi bir kez gerçekleştikten sonra değiştirilemez. Örneğin, bir sınavdan düşük not almak bir kazadır; bu kazayı değiştiremezsiniz, ancak bir sonraki sınav için daha çok çalışarak gelecekteki bir kazayı (başarısızlığı) etkileyebilirsiniz. Bu da aslında sizin iradenizle kaderinizde belirlenmiş bir başka yolu seçmeniz demektir. Dolayısıyla, kaza, yani olayın kendisi, bir kez gerçekleştiğinde değiştirilemez.
Bu açıklamalar ışığında, C seçeneğindeki ifadenin yanlış olduğu açıkça görülmektedir.
Cevap C seçeneğidir.
