Değerli öğrenciler, bu soruyu çözmek için kayaçların oluşum süreçlerini ve özelliklerini hatırlayalım.
- Magma ve Kayaç Oluşumu: Magma, yer kabuğunun altında erimiş haldeki kayaç malzemesidir. Magma yeryüzüne çıktığında (lav olarak adlandırılır) veya yer kabuğunun hemen altında soğuduğunda, katılaşarak magmatik (püskürük) kayaçları oluşturur.
- Soğuma Hızı ve Tane Boyutu İlişkisi: Magmatik kayaçların en önemli özelliklerinden biri, soğuma hızlarına bağlı olarak oluşan kristal (tane) boyutlarıdır.
- Yavaş Soğuma: Magma yer kabuğunun derinliklerinde yavaşça soğuduğunda, minerallerin büyümesi için yeterli zaman olur ve iri taneli kayaçlar oluşur. Bu tür kayaçlara iç püskürük (intrusif) kayaçlar denir (örneğin granit).
- Hızlı Soğuma: Magma yeryüzüne çıkarak lav halinde çok hızlı soğuduğunda, minerallerin kristalleşmesi için yeterli zaman olmaz. Bu durumda çok ince taneli veya hiç kristal içermeyen, camsı yapıda kayaçlar oluşur. Bu tür kayaçlara dış püskürük (ekstrusif) kayaçlar denir.
- Soruya Dönelim: Soru, magmanın yeryüzüne çıkarak hızlı bir şekilde soğuması sonucu oluşan, ince taneli ve genellikle volkanik cam içeren kayaç türünü soruyor. Bu özellikler, hızlı soğuma ve kristalleşmenin engellenmesi durumunda ortaya çıkar.
- Seçenekleri İnceleyelim:
- A) Granit: Granit, yer kabuğunun derinliklerinde yavaş soğuyan, iri taneli bir iç püskürük kayaçtır. Sorudaki "hızlı soğuma" ve "ince taneli" özelliklerine uymaz.
- B) Obsidyen: Obsidyen, volkanik lavın çok hızlı, neredeyse anında soğumasıyla oluşan, camsı yapıda bir dış püskürük kayaçtır. Kristal yapısı gelişmediği için "volkanik cam" olarak adlandırılır ve ince taneli (hatta tanesiz) bir yapıya sahiptir. Soruda belirtilen tüm özelliklere mükemmel şekilde uyar.
- C) Kömür: Kömür, bitki kalıntılarının milyonlarca yıl boyunca yer altında sıkışması ve değişime uğramasıyla oluşan bir tortul (sedimanter) kayaçtır. Magmatik süreçlerle ilgisi yoktur.
- D) Kuvarsit: Kuvarsit, kumtaşının yüksek sıcaklık ve basınç altında başkalaşmasıyla oluşan bir metamorfik (başkalaşım) kayaçtır. Magmatik süreçlerle ilgisi yoktur.
Bu bilgiler ışığında, magmanın yeryüzüne çıkarak hızlı bir şekilde soğuması sonucu oluşan, ince taneli ve genellikle volkanik cam içeren kayaç türü Obsidyen'dir.
Cevap B seçeneğidir.
