Türkiye Türkçesi nedir Test 2

Aşağıdaki cümlelerin hangisinde Türkiye Türkçesine özgü bir yapım eki kullanılmıştır?

A) Evden çıktı ve koştu.
B) Kitapçıdan yeni romanlar aldı.
C) Öğrenciler sınıfa girdi.
D) Ağaçların yaprakları sarardı.

Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkiye Türkçesine özgü bir yapım eki (türetme eki) kullanılmış cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle yapım eki ve çekim eki arasındaki farkı hatırlayalım:

• Yapım Ekleri: Bir kelimenin anlamını veya türünü değiştirerek ondan yeni bir kelime türeten eklerdir. Örneğin, "göz" isminden "gözlük" ismini türeten "-lük" eki bir yapım ekidir.
• Çekim Ekleri: Kelimenin anlamını veya türünü değiştirmeyen, sadece cümlede görevini belirten eklerdir. Çoğul ekleri (-ler, -lar), hal ekleri (-e, -de, -den, -i), iyelik ekleri ve zaman ekleri çekim ekleridir.

Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:

• A) Evden çıktı ve koştu.

  "Ev-den": "-den" ayrılma hal eki (çekim eki)

  "çık-tı": "-tı" görülen geçmiş zaman eki (çekim eki)

  "koş-tu": "-tu" görülen geçmiş zaman eki (çekim eki)

  Bu cümlede yapım eki bulunmamaktadır.

• B) Kitapçıdan yeni romanlar aldı.

  "Kitap-çı": "Kitap" ismine gelen "-çı" eki, "kitap satan kişi" anlamında yeni bir isim türetmiştir. Bu, Türkiye Türkçesinde meslek veya ilgili kişi bildiren oldukça yaygın ve üretken bir yapım ekidir.

  "Kitapçı-dan": "-dan" ayrılma hal eki (çekim eki)

  "roman-lar": "-lar" çoğul eki (çekim eki)

  "al-dı": "-dı" görülen geçmiş zaman eki (çekim eki)

  Bu cümlede "kitapçı" kelimesindeki "-çı" eki bir yapım ekidir.

• C) Öğrenciler sınıfa girdi.

  "Öğrenci-ler": "-ler" çoğul eki (çekim eki)

  "sınıf-a": "-a" yönelme hal eki (çekim eki)

  "gir-di": "-di" görülen geçmiş zaman eki (çekim eki)

  (Not: "Öğrenci" kelimesinin kendisi "öğren-" fiilinden "-ci" yapım ekiyle türemiştir, ancak bu türetme bu cümlenin içinde gerçekleşen bir eklenme değildir. Cümledeki kelimelere eklenen ekler açısından bakıldığında, bu cümlede yeni bir yapım eki kullanılmamıştır.)

  Bu cümlede yapım eki bulunmamaktadır.

• D) Ağaçların yaprakları sarardı.

  "Ağaç-lar-ın": "-lar" çoğul eki, "-ın" tamlayan eki (çekim ekleri)

  "yaprak-lar-ı": "-lar" çoğul eki, "-ı" iyelik eki (çekim ekleri)

  "sarı-ar-dı": "Sarı" (sıfat) kelimesinden "sarar-" (sarı renk almak, fiil) kelimesini türeten "-ar-" eki bir yapım ekidir. "-dı" ise görülen geçmiş zaman ekidir (çekim eki).

  Bu cümlede de "sarardı" kelimesindeki "-ar-" eki bir yapım ekidir.

Hem B hem de D seçeneklerinde yapım eki bulunmaktadır. Ancak, "kitapçı" kelimesindeki "-çı" eki, Türkiye Türkçesinde bir isimden başka bir isim türeten (genellikle meslek veya ilgili kişi bildiren) çok yaygın ve belirgin bir yapım ekidir. "Sararmak" fiilindeki "-ar-" eki de sıfattan fiil türeten bir yapım ekidir, ancak "-çı" eki kadar genel ve üretken bir örnek olarak kabul edilmeyebilir. Bu tür sorularda genellikle en bariz ve tipik örnek aranır.

Cevap B seçeneğidir.