Gümrü Antlaşması'nın aşağıdaki maddelerinden hangisi, Türkiye'nin doğu sınırının belirlenmesinde diğerlerine göre daha kalıcı bir öneme sahip olmuştur?
A) Kars, Sarıkamış ve Iğdır'ın Türkiye'ye bırakılması
B) Ermenistan'ın Sevr Antlaşması'nı tanımaması
C) Türk-Ermeni sınırının Aras Nehri ve Çıldır Gölü hattı olarak belirlenmesi
D) Ermenistan'ın TBMM'yi tanıyan ilk devlet olması
Sevgili öğrenciler, bu soruda Gümrü Antlaşması'nın maddeleri arasında, Türkiye'nin doğu sınırının belirlenmesinde en kalıcı etkiye sahip olanı bulmamız isteniyor. Bir sınırın "kalıcı" olarak belirlenmesi, genellikle coğrafi özelliklere dayandırılmasıyla mümkündür. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kars, Sarıkamış ve Iğdır'ın Türkiye'ye bırakılması: Bu madde, Türkiye'nin belirli toprakları geri aldığını gösterir. Bu şehirlerin Türkiye'ye ait olması elbette önemlidir, ancak bu, sınırın *nereden geçtiğini* coğrafi olarak tanımlayan bir madde değildir. Daha çok, sınırın içinde kalan toprakları belirtir.
- B) Ermenistan'ın Sevr Antlaşması'nı tanımaması: Sevr Antlaşması, Osmanlı Devleti'ne dayatılan ve Türk milleti tarafından reddedilen bir antlaşmaydı. Ermenistan'ın bu antlaşmayı tanımaması, Türkiye'nin uluslararası alandaki haklılığını pekiştiren ve Sevr'in geçersizliğini gösteren önemli bir siyasi adımdır. Ancak bu madde, doğrudan bir sınır hattı çizmez.
- C) Türk-Ermeni sınırının Aras Nehri ve Çıldır Gölü hattı olarak belirlenmesi: İşte bu madde, sınırın tam olarak nereden geçeceğini, yani coğrafi olarak hangi doğal unsurları takip edeceğini açıkça belirtmektedir. Nehirler ve göller gibi doğal coğrafi oluşumlar, uluslararası sınırlarda en kalıcı ve tartışmasız sınır belirleyicilerdendir. Bu sayede, sınırın yeri somut ve değişmez bir şekilde tanımlanmıştır.
- D) Ermenistan'ın TBMM'yi tanıyan ilk devlet olması: Bu madde, Gümrü Antlaşması'nın diplomatik önemini vurgular. Ermenistan'ın TBMM Hükümeti'ni tanıması, yeni Türk devletinin uluslararası alanda meşruiyet kazanması açısından tarihi bir adımdır. Ancak bu durum, fiziksel bir sınır hattının belirlenmesiyle ilgili değildir; siyasi bir tanımadır.
Yukarıdaki açıklamalardan da anlaşıldığı gibi, bir sınırın kalıcı olarak belirlenmesi, o sınırın coğrafi özellikler üzerinden tanımlanmasıyla mümkündür. Aras Nehri ve Çıldır Gölü gibi doğal unsurların sınır hattı olarak kabul edilmesi, bu sınırın gelecekteki tartışmalara kapalı, somut ve kalıcı bir nitelik kazanmasını sağlamıştır.
Cevap C seçeneğidir.
