6. sınıf Kök nedir? İsim kökü ve fiil kökü nasıl ayırt edilir? Test 1

2. "Gözlük" sözcüğünün kökü ile ilgili aşağıdakilerden hangisi doğrudur?

A) Fiil köküdür
B) İsim köküdür
C) Hem isim hem fiil köküdür
D) Kök değildir

Sevgili öğrenciler, bu soruda "Gözlük" sözcüğünün kökünü bulmamız ve bu kökün türünü belirlememiz isteniyor. Bir kelimenin kökünü bulurken ve türünü belirlerken dikkat etmemiz gereken adımları birlikte inceleyelim:

• 1. Kelimenin Anlamlı En Küçük Parçasını Bulma: Bir kelimenin kökü, o kelimenin anlamlı en küçük parçasıdır ve kelimeyle anlam ilişkisini korur. "Gözlük" kelimesini incelediğimizde, bu kelimenin "göz" kelimesinden türediğini görürüz. "Gözlük", göz için kullanılan bir araçtır. Dolayısıyla, "gözlük" kelimesinin kökü "göz"dür.
• 2. Kökün Türünü Belirleme (İsim Kökü mü, Fiil Kökü mü?): Türkçede kökler genellikle ikiye ayrılır. Fiil kökleri "-mek, -mak" mastar ekini alabilir ve bir eylemi, oluşu veya durumu ifade eder (örneğin: gel-mek, oku-mak). İsim kökleri ise "-mek, -mak" mastar ekini alamaz ve bir varlığı, kavramı, niteliği veya durumu ifade eder (örneğin: ev, masa, güzel).
• 3. "Göz" Kökünün Türünü Belirleme: Bulduğumuz kök olan "göz" kelimesini inceleyelim. "Göz" kelimesi, vücudumuzdaki bir organın adıdır. Bu kelimeye "-mek, -mak" mastar ekini getirmeye çalıştığımızda "gözmek" gibi anlamsız bir ifade oluşur. Bu durum, "göz" kelimesinin bir eylem bildirmediğini, bir varlığın adı olduğunu gösterir. Bu nedenle "göz" bir isim köküdür.
• 4. Seçenekleri Değerlendirme:

  A) Fiil köküdür: Yanlıştır, çünkü "göz" bir eylem bildirmez ve "-mek, -mak" ekini alamaz.

  B) İsim köküdür: Doğrudur, çünkü "göz" bir varlığın adıdır ve mastar eki alamaz.

  C) Hem isim hem fiil köküdür: Yanlıştır, "göz" kelimesinin fiil anlamı yoktur. (Bazı kelimeler sesteş olabilir ve hem isim hem fiil kökü olarak kullanılabilir, ancak "göz" bu duruma örnek değildir.)

  D) Kök değildir: Yanlıştır, "göz" kelimesi "gözlük" kelimesinin anlamlı en küçük parçasıdır ve kelimenin köküdür.

Bu adımları takip ettiğimizde, "Gözlük" sözcüğünün kökü olan "göz" kelimesinin bir isim kökü olduğunu açıkça görmüş oluruz.

Cevap B seçeneğidir.