1. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ettirgen fiil kullanılmıştır?
A) Çocuklar bahçede top oynuyor.
B) Annem yemekleri çok güzel pişirir.
C) Müdür toplantıyı erteletti.
D) Öğrenciler sınavda başarılı oldu.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçede önemli bir fiil çatısı olan "ettirgen fiil" kavramını anlamamız gerekiyor. Ettirgen fiiller, bir eylemi başkasına yaptırma veya bir şeyin olmasına neden olma anlamı taşıyan fiillerdir. Genellikle geçişli (nesne alabilen) bir fiile "-t, -r, -dır (-dir, -dur, -dür)" ekleri getirilerek oluşturulurlar. Önemli olan nokta, eylemi yapanın özne değil, öznenin başkasına yaptırdığı veya neden olduğu bir eylem olmasıdır.
- A) Çocuklar bahçede top oynuyor.
- Buradaki fiil "oynuyor" (oynamak).
- Eylemi yapan doğrudan "çocuklar"dır. Çocuklar eylemi kendileri gerçekleştirmektedir.
- Bu fiil ettirgen değildir.
- B) Annem yemekleri çok güzel pişirir.
- Buradaki fiil "pişirir" (pişirmek).
- "Pişmek" (yemek pişiyor - geçişsiz) fiilinden "-ir" ekiyle "pişirmek" (annem yemeği pişiriyor - geçişli) fiili türetilmiştir. Bu tür fiillere "oldurgan fiil" denir. Oldurgan fiiller, geçişsiz bir fiili geçişli hale getirir.
- Ancak, ettirgen fiilde eylemi özne başkasına yaptırır. Burada annem yemeği kendisi pişiriyor. Dolayısıyla bu bir ettirgen fiil değildir, oldurgan fiildir.
- C) Müdür toplantıyı erteletti.
- Buradaki fiil "erteletti" (erteletmek).
- Fiilin kökü "ertele-" (toplantıyı ertelemek - geçişli bir fiil).
- "Ertele-" fiiline "-t" eki getirilerek "erteletmek" fiili oluşturulmuştur.
- Bu durumda, müdür toplantıyı bizzat kendisi ertelemiyor, başkasına (örneğin sekreterine) erteleme işini yaptırıyor veya ertelemesine neden oluyor. Eylemin başkasına yaptırılması anlamı vardır.
- Bu nedenle, "erteletti" fiili bir ettirgen fiildir.
- D) Öğrenciler sınavda başarılı oldu.
- Buradaki fiil "başarılı oldu" (başarılı olmak).
- Eylemi yapan doğrudan "öğrenciler"dir. Öğrenciler eylemi kendileri gerçekleştirmektedir.
- Bu fiil ettirgen değildir.
Yukarıdaki açıklamalara göre, eylemin başkasına yaptırılma anlamını taşıyan fiil C seçeneğinde yer almaktadır.
Cevap C seçeneğidir.
