İslam düşünce tarihinde inanç esaslarını konu edinen itikadi mezheplerden hangisi, insanın fiillerinde hür olduğunu ve Allah'ın kulun yapacağı fiilleri önceden bilmesinin kulun iradesini ortadan kaldırmadığını savunur?
A) Cebriyye
B) Mürcie
C) Kaderiyye
D) Mutezile
Sevgili öğrenciler, bu soru İslam düşünce tarihinde inanç esaslarını ele alan itikadi mezheplerin insan fiilleri konusundaki görüşlerini anlamamızı istiyor. İnsan iradesi ve Allah'ın takdiri arasındaki ilişki, bu mezheplerin en temel tartışma konularından biridir. Şimdi seçenekleri adım adım inceleyelim:
- A) Cebriyye: Bu mezhep, insanın fiillerinde hiçbir hürriyeti olmadığını, tüm fiillerinin Allah tarafından önceden belirlendiğini ve insanın bu fiilleri yapmaya mecbur bırakıldığını savunur. Yani insan bir rüzgarın önündeki yaprak gibidir, kendi iradesi yoktur. Bu görüş, soruda belirtilen "insanın fiillerinde hür olduğunu" ifadesinin tam tersidir. Bu nedenle A seçeneği doğru değildir.
- B) Mürcie: Mürcie mezhebi, daha çok iman-amel ilişkisi üzerinde durmuştur. Onlar, imanın sadece kalple tasdik olduğunu ve amellerin imanın bir parçası olmadığını savunmuşlardır. İnsan fiillerindeki hürriyet konusu onların temel odak noktası değildir. Dolayısıyla bu seçenek de sorunun cevabı olamaz.
- C) Kaderiyye: Kaderiyye mezhebi, insanın fiillerinde tamamen hür olduğunu, kendi fiillerini kendisinin yarattığını ve Allah'ın bu fiillere müdahil olmadığını savunur. Bu görüş, insanın hürriyetini aşırı vurgular ve Allah'ın ilim ve kudretini sınırlama eğilimindedir. Sorudaki "Allah'ın kulun yapacağı fiilleri önceden bilmesinin kulun iradesini ortadan kaldırmadığını" ifadesiyle bir noktada örtüşse de, Mutezile bu konuyu daha kapsamlı ve dengeli bir şekilde ele almıştır. Kaderiyye, Mutezile'nin bu konudaki görüşlerinin bir öncüsü veya benzeri olarak kabul edilebilir.
- D) Mutezile: Mutezile mezhebi, İslam düşünce tarihinde akla ve adalete büyük önem veren bir ekoldür. Onların beş temel prensibinden biri olan "Adl" (Adalet) ilkesi çerçevesinde, Allah'ın adil olmasının, insanları yapmaya mecbur bırakmadığı fiillerden sorumlu tutması gerektiği anlamına geldiğini savunurlar. Bu nedenle, insan fiillerinde hürdür, yani kendi iradesiyle iyiyi veya kötüyü seçer. Mutezile'ye göre, Allah'ın her şeyi önceden bilmesi (ilim sıfatı), kulun o fiili yapmaya zorlandığı anlamına gelmez. Allah bilir, ancak zorlamaz. Kul kendi iradesiyle seçer ve bu seçimden sorumludur. Bu açıklama, soruda belirtilen tüm şartları tam olarak karşılamaktadır.
Bu bilgiler ışığında, insanın fiillerinde hür olduğunu ve Allah'ın önceden bilmesinin kulun iradesini ortadan kaldırmadığını savunan mezhep Mutezile'dir.
Cevap D seçeneğidir.
