7. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde "ki" bağlaç görevinde kullanılmamıştır?
A) Öyle yorgunum ki uyuyakalmışım.
B) Evdeki hesap çarşıya uymadı.
C) Anladım ki bu iş olmayacak.
D) O kadar pahalı ki alamıyorum.
Sevgili öğrenciler, bu soruda Türkçe'de sıkça karşımıza çıkan "ki" ekinin farklı görevlerini ayırt etmemiz isteniyor. "Ki"nin üç farklı görevi vardır: bağlaç olan "ki", sıfat yapan "ki" ve ilgi zamiri olan "ki". Bu görevleri birbirinden ayırmanın en kolay yolu, yazılışlarına ve cümleye kattıkları anlama dikkat etmektir.
- Bağlaç olan "ki": Genellikle iki cümleyi veya yargıyı birbirine bağlar. Her zaman ayrı yazılır ve cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı çok bozulmaz ya da sadece biraz daralır. "Duydum ki geliyorsun", "Öyle yorgunum ki uyuyakalmışım" gibi örneklerdeki "ki"ler bağlaçtır.
- Sıfat yapan "ki": Bir ismin önüne gelerek o ismi niteler, yani sıfat yapar. Her zaman bitişik yazılır ve genellikle "-deki, -daki" şeklinde karşımıza çıkar. "Evdeki hesap", "Yoldaki araba" gibi örneklerdeki "ki"ler sıfat yapan "ki"dir.
- İlgi zamiri olan "ki": Bir ismin yerini tutar. Her zaman bitişik yazılır. "Benimki daha güzel", "Seninki nerede?" gibi örneklerdeki "ki"ler ilgi zamiridir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Öyle yorgunum ki uyuyakalmışım.
- Buradaki "ki" ayrı yazılmıştır. "Öyle yorgunum" ve "uyuyakalmışım" yargılarını birbirine bağlamıştır. Cümleden çıkardığımızda "Öyle yorgunum uyuyakalmışım" şeklinde anlam biraz daralsa da bağlama işlevi devam eder. Bu nedenle buradaki "ki" bağlaçtır.
- B) Evdeki hesap çarşıya uymadı.
- Buradaki "ki" bitişik yazılmıştır. "Evdeki" kelimesi, "hesap" kelimesinin hangi hesap olduğunu belirtiyor, yani onu niteliyor. "Hangi hesap?" sorusuna "evdeki" cevabını alıyoruz. Bu "ki", "ev" ismini "hesap" isminin sıfatı haline getirmiştir. Dolayısıyla bu "ki" sıfat yapan "ki"dir ve bağlaç görevinde kullanılmamıştır.
- C) Anladım ki bu iş olmayacak.
- Buradaki "ki" ayrı yazılmıştır. "Anladım" ve "bu iş olmayacak" yargılarını birbirine bağlamıştır. Cümleden çıkardığımızda "Anladım bu iş olmayacak" şeklinde anlam biraz daralsa da bağlama işlevi devam eder. Bu nedenle buradaki "ki" bağlaçtır.
- D) O kadar pahalı ki alamıyorum.
- Buradaki "ki" ayrı yazılmıştır. "O kadar pahalı" ve "alamıyorum" yargılarını birbirine bağlamıştır. Cümleden çıkardığımızda "O kadar pahalı alamıyorum" şeklinde anlam biraz daralsa da bağlama işlevi devam eder. Bu nedenle buradaki "ki" bağlaçtır.
Gördüğümüz gibi, "B" seçeneğindeki "ki" diğerlerinden farklı olarak bitişik yazılmış ve bir ismi niteleyerek sıfat görevinde kullanılmıştır. Diğer seçeneklerdeki "ki"ler ise ayrı yazılmış ve bağlaç görevindedir.
Cevap B seçeneğidir.
