10. "Masada ki kitapları toplar mısın?" cümlesindeki yazım yanlışının nedeni aşağıdakilerden hangisidir?
A) "ki" bağlaç olduğu halde bitişik yazılmıştır
B) "ki" sıfat yapan ek olduğu halde ayrı yazılmıştır
C) "ki" ilgi zamiri olduğu halde ayrı yazılmıştır
D) "ki" bulunma hal eki olduğu halde bitişik yazılmıştır
Türkçede "ki" ekinin yazımı, sıkça karıştırılan ancak kuralları oldukça net olan bir konudur. Bu sorudaki yazım yanlışını bulmak için "ki"nin farklı türlerini ve yazım kurallarını hatırlayalım:
- Bağlaç Olan "-ki": Cümleleri veya sözcük gruplarını birbirine bağlar. Her zaman ayrı yazılır. Cümleden çıkarıldığında cümlenin anlamı bozulmaz veya çok az değişir. Örneğin: "Duydum ki geliyormuşsun." (Buradaki "ki" ayrı yazılır.) Ancak bazı kalıplaşmış bağlaçlar bitişik yazılır: "oysaki, mademki, belki, halbuki, çünkü, meğerki, illaki".
- Sıfat Yapan "-ki": Bir ismin önüne gelerek onu niteleyen veya belirten bir sıfat oluşturur. Genellikle "-de/-da" bulunma hal ekinden sonra gelir ve her zaman bitişik yazılır. Örneğin: "Evdeki hesap çarşıya uymaz." (Hangi hesap? Evdeki hesap.) "Yarınki sınav." (Hangi sınav? Yarınki sınav.)
- İlgi Zamiri Olan "-ki": Bir ismin yerini tutar. Genellikle "-in" tamlayan ekinden sonra gelir ve her zaman bitişik yazılır. Örneğin: "Benim kalemim kayboldu, seninkini kullanabilir miyim?" (Seninki = Senin kalemin.)
Şimdi sorudaki cümleyi inceleyelim: "Masada ki kitapları toplar mısın?"
- Buradaki "ki", "kitaplar" kelimesini nitelemektedir. Hangi kitaplar? "Masada" olan kitaplar.
- "Masada" kelimesi, bulunma hal eki (-da) almış bir kelimedir. Bu kelimeye eklenen "ki", "masada bulunan" anlamını vererek "kitaplar" ismini belirtmektedir.
- Bu durumda "ki", sıfat yapan ektir. Sıfat yapan "-ki" her zaman bitişik yazılmalıdır.
- Cümlede "Masada ki" şeklinde ayrı yazıldığı için bir yazım yanlışı yapılmıştır. Doğru yazımı "Masadaki" olmalıdır.
Seçenekleri değerlendirelim:
- A) "ki" bağlaç olduğu halde bitişik yazılmıştır: Buradaki "ki" bağlaç değildir ve bitişik değil, ayrı yazılmıştır. Bu nedenle yanlıştır.
- B) "ki" sıfat yapan ek olduğu halde ayrı yazılmıştır: Evet, buradaki "ki" sıfat yapan ektir ve kurala göre bitişik yazılması gerekirken ayrı yazılmıştır. Bu ifade doğrudur.
- C) "ki" ilgi zamiri olduğu halde ayrı yazılmıştır: Buradaki "ki" ilgi zamiri değildir ve ilgi zamiri olan "ki" bitişik yazılır. Bu nedenle yanlıştır.
- D) "ki" bulunma hal eki olduğu halde bitişik yazılmıştır: "ki" bulunma hal eki değildir (bulunma hal eki "-de/-da"dır) ve bitişik değil, ayrı yazılmıştır. Bu nedenle yanlıştır.
Cevap B seçeneğidir.
