Hangi cümlede görülen geçmiş zaman ekiyle çekimlenmiş bir fiil, olumsuzluk eki almıştır?
A) Dünkü partiye katılamadım.
B) Yarınki toplantıya gelecek.
C) Her gün kitap okuyor.
D) Geçen hafta İzmir'e gitti.
Merhaba sevgili öğrenciler! Dil bilgisi konularını anlamak, cümleleri doğru kurmak ve anlamak için çok önemlidir. Bu soruda, görülen geçmiş zaman ve olumsuzluk eklerinin bir arada kullanıldığı cümleyi bulacağız. Haydi adım adım inceleyelim:
- Öncelikle, soruda bizden ne istendiğini netleştirelim:
- Görülen geçmiş zaman ekiyle çekimlenmiş bir fiil: Bu ekler fiile "-dı, -di, -du, -dü" veya sertleşmeye uğrayarak "-tı, -ti, -tu, -tü" şeklinde gelir. Eylemin geçmişte yapıldığını ve konuşanın bu eyleme tanık olduğunu belirtir.
- Olumsuzluk eki almıştır: Bu ekler fiile "-ma, -me" şeklinde gelir ve eylemin yapılmadığını ifade eder.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve her fiili bu iki özelliğe göre değerlendirelim:
- A) Dünkü partiye katılamadım.
- Bu cümledeki fiil "katılamadım" kelimesidir.
- Fiilin kökü "katıl-"dır.
- "katıl-ama-dı-m" şeklinde eklerine ayırabiliriz. Burada "-ama-" yeterlilik fiilinin olumsuz halidir ve içinde "-ma-" olumsuzluk ekini barındırır.
- "-dı" eki, görülen geçmiş zaman ekidir.
- Gördüğümüz gibi, bu fiil hem olumsuzluk eki (-ma) hem de görülen geçmiş zaman eki (-dı) almıştır. Bu seçenek sorunun koşullarını sağlamaktadır.
- B) Yarınki toplantıya gelecek.
- Bu cümledeki fiil "gelecek" kelimesidir.
- Fiilin kökü "gel-"dir.
- "gel-ecek" şeklinde eklerine ayırabiliriz. "-ecek" eki, gelecek zaman ekidir.
- Bu fiilde olumsuzluk eki ve görülen geçmiş zaman eki bulunmamaktadır.
- C) Her gün kitap okuyor.
- Bu cümledeki fiil "okuyor" kelimesidir.
- Fiilin kökü "oku-"dur.
- "oku-yor" şeklinde eklerine ayırabiliriz. "-yor" eki, şimdiki zaman ekidir.
- Bu fiilde olumsuzluk eki ve görülen geçmiş zaman eki bulunmamaktadır.
- D) Geçen hafta İzmir'e gitti.
- Bu cümledeki fiil "gitti" kelimesidir.
- Fiilin kökü "git-"dir.
- "git-ti" şeklinde eklerine ayırabiliriz. "-ti" eki, görülen geçmiş zaman ekidir.
- Bu fiilde görülen geçmiş zaman eki olmasına rağmen, olumsuzluk eki bulunmamaktadır.
- Yukarıdaki incelemeler sonucunda, hem görülen geçmiş zaman ekiyle çekimlenmiş hem de olumsuzluk eki almış fiilin bulunduğu cümlenin A seçeneğinde yer aldığını görüyoruz.
Cevap A seçeneğidir.
