I. "Bu kitabı okumaya gerek yok, zaten sıkıcı olduğunu biliyorum."
II. "Daha önce hiç izlemediğim halde bu film çok kötü olmalı."
III. "Bu restorana ilk kez geliyorum ama yemeklerin lezzetli olduğunu hissediyorum."
IV. "Senin hiçbir işi doğru düzgün yapabileceğine inanmıyorum."
Yukarıdaki cümlelerden hangileri ön yargı (peşin hüküm) içermektedir?
A) I ve II
B) II ve III
C) I, II ve IV
D) I, III ve IV
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bugün sizlerle günlük hayatta sıkça karşılaştığımız ama bazen anlamını karıştırabildiğimiz önemli bir kavram olan "ön yargı" (peşin hüküm) üzerinde duracağız. Ön yargı, bir kişi, durum, olay veya nesne hakkında yeterli bilgiye, deneyime veya kanıta sahip olmadan, aceleci ve genellikle olumsuz bir yargıya varmaktır. Yani, bir şeyi henüz tam olarak bilmeden, görmeden veya yaşamadan onun hakkında kesin bir fikir edinmektir. Unutmayın, ön yargı sadece olumsuz olmak zorunda değildir, bazen olumlu gibi görünen peşin hükümler de ön yargı olabilir, ancak genellikle olumsuz ve haksız yargılar için kullanılır.
Şimdi gelin, verilen cümleleri tek tek inceleyelim ve hangilerinin ön yargı içerdiğini bulalım:
- I. "Bu kitabı okumaya gerek yok, zaten sıkıcı olduğunu biliyorum."
- Bu cümleyi kuran kişi, kitabı henüz okumamış, yani yeterli bilgiye sahip değil. Buna rağmen kitabın "sıkıcı" olduğuna dair kesin bir hüküm veriyor. Bu, deneyimlemeden veya kanıt olmadan verilen peşin bir hükümdür. Dolayısıyla, bu cümle ön yargı içermektedir.
- II. "Daha önce hiç izlemediğim halde bu film çok kötü olmalı."
- Burada da kişi filmi izlememiş, yani film hakkında doğrudan bir deneyimi yok. Ancak "çok kötü olmalı" diyerek film hakkında olumsuz bir yargıya varıyor. Bu da yeterli bilgiye dayanmayan, peşin bir hükümdür. Bu nedenle, bu cümle de ön yargı içermektedir.
- III. "Bu restorana ilk kez geliyorum ama yemeklerin lezzetli olduğunu hissediyorum."
- Bu cümlede kişi restorana ilk kez geliyor, yani yemekleri henüz tatmamış. "Yemeklerin lezzetli olduğunu hissediyorum" ifadesi, bir beklenti, bir sezgi veya olumlu bir tahmindir. Ön yargı genellikle olumsuz ve haksız bir yargıyı ifade etmek için kullanılır. Bir şeyin iyi olacağına dair bir his veya beklenti, genellikle "ön yargı" teriminin taşıdığı olumsuz anlamı barındırmaz. Bu daha çok bir umut veya iyimserliktir. Bu nedenle, bu cümle ön yargı olarak kabul edilmemektedir.
- IV. "Senin hiçbir işi doğru düzgün yapabileceğine inanmıyorum."
- Bu cümle, karşıdaki kişinin yetenekleri hakkında genel ve olumsuz bir peşin hükümdür. Belirli bir olaya veya duruma bağlı olmadan, kişinin genel kapasitesi hakkında önceden verilmiş, olumsuz bir yargıdır. Bu da yeterli gözlem veya kanıta dayanmayan bir ön yargıdır. Dolayısıyla, bu cümle ön yargı içermektedir.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, I, II ve IV numaralı cümlelerin ön yargı (peşin hüküm) içerdiğini görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
