Sevgili öğrenciler, bu soruda fiillerin zaman yapılarını, yani "basit zamanlı" mı yoksa "birleşik zamanlı" mı olduklarını anlamamız isteniyor. Gelin, bu kavramları adım adım öğrenerek soruyu çözelim:
- Fiil Zamanları Nedir?
- Türkçede fiiller, bir işin, oluşun veya hareketin ne zaman gerçekleştiğini gösteren eklere "zaman eki" veya "kip eki" denir.
- Örneğin, "-yor" şimdiki zamanı, "-ecek" gelecek zamanı, "-di" görülen geçmiş zamanı, "-miş" duyulan geçmiş zamanı, "-r / -er / -ar" geniş zamanı gösterir.
- Basit Zamanlı Fiil Nedir?
- Bir fiil kök veya gövdesine sadece bir tane zaman (kip) eki getirilirse, o fiil "basit zamanlı" olur. Yani tek bir zaman anlamı taşır.
- Örnek: "gel-iyor" (şimdiki zaman), "oku-du" (görülen geçmiş zaman), "yap-acak" (gelecek zaman).
- Birleşik Zamanlı Fiil Nedir?
- Bir fiil kök veya gövdesine iki tane zaman (kip) eki getirilirse, o fiil "birleşik zamanlı" olur. Bu durumda fiil, iki farklı zaman anlamını bir arada taşır.
- İkinci zaman eki her zaman "ek fiil" olan "imek" fiilinin çekimlenmiş halleridir:
- Hikaye (rivayet) birleşik zaman: Fiile gelen ilk zaman ekinden sonra "-di" (görülen geçmiş zaman) eki gelir. (Örn: "gel-iyor-du" - şimdiki zamanın hikayesi)
- Rivayet birleşik zaman: Fiile gelen ilk zaman ekinden sonra "-miş" (duyulan geçmiş zaman) eki gelir. (Örn: "gel-iyor-muş" - şimdiki zamanın rivayeti)
- Şart birleşik zaman: Fiile gelen ilk zaman ekinden sonra "-se" (şart kipi) eki gelir. (Örn: "gel-iyor-sa" - şimdiki zamanın şartı)
- Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) gidiyor
- Fiil kökü: "git-"
- Zaman eki: "-iyor" (şimdiki zaman)
- Bu fiilde sadece bir tane zaman eki olduğu için basit zamanlıdır.
- B) gidecek
- Fiil kökü: "git-"
- Zaman eki: "-ecek" (gelecek zaman)
- Bu fiilde sadece bir tane zaman eki olduğu için basit zamanlıdır.
- C) gidecekti
- Fiil kökü: "git-"
- Birinci zaman eki: "-ecek" (gelecek zaman)
- İkinci zaman eki: "-ti" (ek fiilin görülen geçmiş zamanı, yani hikaye eki)
- Bu fiilde iki tane zaman eki ("-ecek" ve "-ti") olduğu için birleşik zamanlıdır. ("Gelecek zamanın hikayesi" şeklinde adlandırılır.)
- D) gider
- Fiil kökü: "git-"
- Zaman eki: "-er" (geniş zaman)
- Bu fiilde sadece bir tane zaman eki olduğu için basit zamanlıdır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "gidecekti" fiilinin iki zaman eki alarak birleşik zamanlı olduğunu görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
