Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, fiillerin zaman yapılarını, yani basit zamanlı mı yoksa birleşik zamanlı mı olduklarını ayırt etmemiz isteniyor. Gelin, öncelikle bu kavramları hatırlayalım:
- Basit Zamanlı Fiil: Bir fiil köküne veya gövdesine sadece bir tane kip (zaman veya dilek) eki ve bir şahıs eki getirilerek oluşturulan fiillerdir. Tek bir zaman anlamı taşırlar.
- Birleşik Zamanlı Fiil: Bir fiil köküne veya gövdesine önce bir kip eki, ardından da "idi" (hikaye), "imiş" (rivayet) veya "ise" (şart) ek fiillerinden biri getirilerek oluşturulan fiillerdir. İki zaman anlamı taşırlar.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) O, bize haber vermişti.
- Buradaki fiil "vermişti".
- "ver-miş-ti" şeklinde çözümleyebiliriz.
- "-miş" eki duyulan geçmiş zaman kipidir.
- "-ti" eki ise "idi" ek fiilinin hikaye çekimidir.
- Fiil, iki zaman eki aldığı için (duyulan geçmiş zamanın hikayesi), birleşik zamanlıdır.
- B) Biz yarın sınav olacağız.
- Buradaki fiil "olacağız".
- "ol-acak-ız" şeklinde çözümleyebiliriz.
- "-acak" eki gelecek zaman kipidir.
- "-ız" eki ise şahıs ekidir.
- Fiil, sadece bir tane kip eki aldığı için (gelecek zaman), basit zamanlıdır.
- C) Sen dün neredeydin?
- Buradaki "neredeydin" kelimesi bir fiil değil, "nerede" ismine ek fiil gelerek yüklem olmuş bir isimdir. Soru fiilin zamanını sorduğu için bu seçenek doğrudan elenir. (Nerede-y-di-n: Nerede (isim) + y (kaynaştırma) + -di (ek fiilin görülen geçmiş zamanı) + -n (şahıs eki)).
- D) Onlar şimdi uyuyorlardı.
- Buradaki fiil "uyuyorlardı".
- "uyu-yor-lar-dı" şeklinde çözümleyebiliriz.
- "-yor" eki şimdiki zaman kipidir.
- "-dı" eki ise "idi" ek fiilinin hikaye çekimidir.
- Fiil, iki zaman eki aldığı için (şimdiki zamanın hikayesi), birleşik zamanlıdır.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, sadece B seçeneğindeki "olacağız" fiilinin tek bir zaman eki alarak basit zamanlı olduğunu görüyoruz.
Cevap B seçeneğidir.
