6. "Kırmızı elbiseli kız, bahçe kapısının önünde bekliyordu." cümlesindeki tamlamaların türleri sırasıyla nedir?
A) Sıfat tamlaması - zincirleme isim tamlaması
B) İsim tamlaması - sıfat tamlaması
C) Belirtisiz isim tamlaması - belirtili isim tamlaması
D) Sıfat tamlaması - belirtili isim tamlaması
Merhaba sevgili öğrencilerim,
Bu soruda, verilen cümlenin içindeki tamlamaları bulup türlerini doğru bir şekilde belirlememiz isteniyor. Tamlamaları bulmak için kelimeler arasındaki anlam ve yapı ilişkilerine dikkat etmeliyiz. Haydi, adım adım inceleyelim:
- Öncelikle cümleyi tekrar okuyalım: "Kırmızı elbiseli kız, bahçe kapısının önünde bekliyordu."
- Cümlede iki temel tamlama öbeği dikkatimizi çekiyor: "Kırmızı elbiseli kız" ve "bahçe kapısının önünde".
Birinci Tamlama: "Kırmızı elbiseli kız"
- Bu öbekte "kız" bir isimdir.
- "Nasıl kız?" diye sorduğumuzda "kırmızı elbiseli" cevabını alırız. "Kırmızı elbiseli" ifadesi, "kız" ismini niteleyen bir sıfat öbeğidir.
- Bir ismin önüne gelerek onu niteleyen veya belirten kelime ya da kelime grubuna sıfat denir. Sıfat ve isimden oluşan tamlamalara ise sıfat tamlaması adı verilir.
- Dolayısıyla, "kırmızı elbiseli kız" bir sıfat tamlamasıdır.
İkinci Tamlama: "Bahçe kapısının önünde"
- Bu öbekte "önünde" kelimesi, yer bildiren bir isimdir ve "-de" hal eki almıştır. Tamlamanın kendisi "bahçe kapısının önü" şeklindedir.
- Şimdi bu tamlamayı parçalara ayıralım:
- Önce "bahçe kapısı" kısmına bakalım: "Bahçe" kelimesi tamlayan, "kapısı" kelimesi ise tamlanandır. "Bahçe" kelimesi ek almamış, "kapısı" kelimesi ise iyelik eki (-sı) almıştır. Bu, bir belirtisiz isim tamlamasıdır.
- Şimdi de "bahçe kapısının önü" kısmına bakalım: Burada "bahçe kapısının" ifadesi tamlayan, "önü" ifadesi ise tamlanandır.
- "Bahçe kapısının" ifadesi, ilgi eki (-ın) almıştır.
- "Önü" ifadesi ise iyelik eki (-ü) almıştır.
- Hem tamlayanın hem de tamlananın ek aldığı isim tamlamalarına belirtili isim tamlaması denir.
- Bu durumda, "bahçe kapısının önü" ifadesi bir belirtili isim tamlamasıdır. (Not: İçinde birden fazla isim tamlaması barındırdığı için "zincirleme isim tamlaması" da denilebilir; ancak seçeneklerde belirtili isim tamlaması varken ve yapısı buna uygunken bu tanım daha genel ve doğrudur.)
Sonuç
- Birinci tamlama: "Kırmızı elbiseli kız" → Sıfat tamlaması
- İkinci tamlama: "Bahçe kapısının önünde" (asıl tamlama "bahçe kapısının önü") → Belirtili isim tamlaması
Bu durumda doğru sıralama "Sıfat tamlaması - Belirtili isim tamlaması" şeklindedir.
Cevap D seçeneğidir.
