Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu yoktur?
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, Türkçede sıkça karşılaşılan bir anlatım bozukluğu türü olan "ek fiil eksikliği" konusunu inceleyeceğiz. Ek fiil, isim soylu sözcükleri (isimler, sıfatlar) yüklem yapmaya yarayan veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapmaya yarayan "imek" fiilidir (-idi, -imiş, -ise, -dir). Özellikle sıralı veya bağlı cümlelerde, birden fazla yüklem olduğunda ve bu yüklemlerden birinde ek fiilin düşürülmesi anlatım bozukluğuna yol açar.
Bu cümlede "çalışkan" ve "dürüst" sıfatları, "insan" ismini nitelemektedir. Cümlenin yüklemi "insandı" (insan + idi) şeklindedir. Burada ek fiil (-idi) açıkça kullanılmıştır ve hem "çalışkan" hem de "dürüst" sıfatları için ortak bir yüklem görevi görmektedir. Yani, "O, hem çalışkan bir insan idi hem de dürüst bir insan idi" anlamı tek bir ek fiille sağlanmıştır. Bu cümlede herhangi bir ek fiil eksikliği bulunmamaktadır.
Bu cümlede "hızlı" ve "güvenli" kelimeleri sıfattır ve yüklem görevinde kullanılmıştır. Sıfatlar yüklem olduğunda ek fiil alması gerekir (hızlıdır, güvenlidir). Ancak cümlede ek fiil (-dir) düşürülmüştür. Doğrusu "Bu araba hem hızlıdır hem de güvenlidir." şeklinde olmalıdır. Dolayısıyla bu cümlede ek fiil eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır.
Bu cümlede yüklem "sever" fiilidir. "Sever" kelimesi bir çekimli fiildir ve ek fiil değildir. "Resim yapmayı" ve "müzik dinlemeyi" ifadeleri ise fiilimsidir (isim-fiil) ve "sever" fiilinin nesnesi konumundadır. Bu cümlede ek fiil kullanılması gereken bir durum yoktur ve cümle dilbilgisel olarak doğrudur. Ancak soru ek fiil eksikliğini aradığı için, bu seçenek ek fiil barındırmadığı için, ek fiil eksikliği de barındırmaz. Bu tür sorularda genellikle ek fiilin kullanılması gereken bir bağlam aranır.
Bu cümle de B seçeneğine benzer bir yapıdadır. "Güzel" ve "akıllı" kelimeleri sıfattır ve yüklem görevinde kullanılmıştır. Sıfatlar yüklem olduğunda ek fiil alması gerekir (güzeldir, akıllıdır). Ancak cümlede ek fiil (-dir) düşürülmüştür. Doğrusu "O, hem güzeldir hem de akıllıdır." şeklinde olmalıdır. Dolayısıyla bu cümlede ek fiil eksikliğinden kaynaklanan bir anlatım bozukluğu vardır.
Sonuç olarak, B ve D seçeneklerinde ek fiil eksikliği nedeniyle anlatım bozukluğu varken, C seçeneğinde ek fiil kullanılması gereken bir durum yoktur. A seçeneğinde ise ek fiil doğru bir şekilde kullanılmış ve herhangi bir eksiklik bulunmamaktadır.
Cevap A seçeneğidir.
