Hangi cümlede ek fiil eksikliği vardır?
A) Bu film hem komik hem de duygusal.
B) O, hem iyi bir öğretmen hem de iyi bir anne.
C) Sınıfımız hem temiz hem de düzenli.
D) Arkadaşım hem kitap okumayı hem de yüzmeyi sever.
Sevgili öğrenciler, bu soruda ek fiilin (imek fiili) görevini ve cümledeki kullanımını anlamamız gerekiyor. Ek fiil, isim soylu sözcükleri yüklem yapar veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapar. Soru, isim soylu sözcükleri yüklem yaparken ek fiilin eksik bırakılmasını hedefliyor.
- Ek fiil nedir? Ek fiil, Türkçede genellikle "imek" fiili olarak bilinir. İsimleri veya isim soylu kelimeleri (sıfatlar, zamirler vb.) cümlenin yüklemi yapar. Örneğin, "öğrenciyim", "güzeldir". Geniş zamanda genellikle "-dır, -dir, -dur, -dür" ekleriyle karşımıza çıkar veya bazen hiç ek almadan (gizli ek fiil) kullanılır.
- Ek fiil eksikliği ne anlama gelir? Bir cümlede isim veya isim soylu bir kelime yüklem görevindeyken, ek fiilin (özellikle geniş zaman eki olan "-dır, -dir" veya şahıs eklerinin) getirilmemesi sonucu cümlenin anlamının veya yapısının eksik kalması durumudur. Bu durum, özellikle yazılı dilde anlatım bozukluğuna yol açabilir.
- Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) Bu film hem komik hem de duygusal. Bu cümlede "komik" ve "duygusal" kelimeleri sıfattır ve yüklem görevindedir. "Duygusal" kelimesinin sonunda gizli bir ek fiil (-dır/-dir) vardır. Yani cümle aslında "duygusaldır" şeklindedir. Bu kullanım Türkçede yaygın ve kabul gören bir kullanımdır, ek fiil eksikliği yoktur.
- B) O, hem iyi bir öğretmen hem de iyi bir anne. Bu cümlede "iyi bir öğretmen" ve "iyi bir anne" isim tamlamaları yüklem görevindedir. "İyi bir anne" ifadesinin sonunda ek fiil (-dır/-dir) eksiktir. Cümlenin doğru ve tam hali "O, hem iyi bir öğretmen hem de iyi bir annedir." şeklinde olmalıdır. Ek fiilin getirilmemesi, cümlede bir eksiklik ve anlatım bozukluğu yaratmaktadır.
- C) Sınıfımız hem temiz hem de düzenli. Bu cümlede "temiz" ve "düzenli" kelimeleri sıfattır ve yüklem görevindedir. "Düzenli" kelimesinin sonunda gizli bir ek fiil (-dir) vardır. Yani cümle aslında "düzenlidir" şeklindedir. A seçeneğinde olduğu gibi, bu kullanım da Türkçede yaygın ve kabul gören bir kullanımdır, ek fiil eksikliği yoktur.
- D) Arkadaşım hem kitap okumayı hem de yüzmeyi sever. Bu cümlede yüklem "sever" fiilidir. "Sevmek" fiili geniş zaman kipiyle çekimlenmiştir. Burada isim soylu bir kelime yüklem olmadığı için ek fiile ihtiyaç yoktur. Cümle dil bilgisi açısından doğrudur.
- Yukarıdaki açıklamalara göre, B seçeneğindeki cümlede "iyi bir anne" ifadesinden sonra gelmesi gereken ek fiil (-dir) eksik bırakılmıştır ve bu durum bir anlatım bozukluğuna yol açmaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
