Aşağıdaki cümlelerin hangisinde ek fiil eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğu giderilmiştir?
A) O, hem zeki hem de çalışkan bir öğrenciydi.
B) Bu ev hem büyük hem de güzel.
C) O, hem şair hem de ressam.
D) Bu yemek hem lezzetli hem de sağlıklı.
Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, ek fiil eksikliğinden kaynaklanan anlatım bozukluğunun giderildiği cümleyi bulmamız isteniyor. Öncelikle ek fiilin ne olduğunu ve ek fiil eksikliğinin nasıl bir anlatım bozukluğuna yol açtığını hatırlayalım:
- Ek Fiil (İmek Fiili): İsim soylu sözcükleri yüklem yapar veya basit zamanlı fiilleri birleşik zamanlı yapar. Türkçede ek fiilin geniş zamanı olan "-dir / -dır / -dur / -dür" eki genellikle düşebilir. Ancak geçmiş zaman (-di / -dı), öğrenilen geçmiş zaman (-miş / -mış) veya şart kipi (-se / -sa) ekleri genellikle düşmez ve düşmesi anlatım bozukluğuna yol açabilir.
- Ek Fiil Eksikliği: Özellikle sıralı veya bağlı cümlelerde, birden fazla yüklem olduğunda, her yüklemin kendi ek fiilini alması gerekir. Eğer bir yüklem ek fiilini alır da diğeri almazsa veya ek fiiller arasında bir uyumsuzluk olursa anlatım bozukluğu meydana gelir. Genellikle bu durum, farklı zaman ekleri gerektiren paralel yapılar arasında ek fiilin sadece birine getirilmesiyle ortaya çıkar.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) O, hem zeki hem de çalışkan bir öğrenciydi.
- Bu cümlede "zeki" ve "çalışkan" sıfatları, "bir öğrenci" isim tamlamasıyla birlikte yüklem görevindedir. Yüklemin sonunda "-di" (idi) ek fiilinin geçmiş zamanı kullanılmıştır. Bu ek fiil, "zeki bir öğrenciydi" ve "çalışkan bir öğrenciydi" anlamlarını kapsayarak her iki özelliği de geçmiş zamanda ifade etmektedir. Eğer cümle "O, hem zeki hem de çalışkan bir öğrenci." şeklinde olsaydı ve kastedilen geçmiş zaman olsaydı, bu bir ek fiil eksikliği olurdu. "-di" ek fiilinin getirilmesiyle bu eksiklik giderilmiş ve cümlenin geçmiş zamanda olduğu açıkça belirtilmiştir. Bu cümle, ek fiil eksikliğinden kaynaklanabilecek bir anlatım bozukluğunu (geçmiş zamanın belirtilmemesi) gidermiştir.
- B) Bu ev hem büyük hem de güzel.
- Bu cümlede "büyük" ve "güzel" sıfatları yüklem görevindedir. Her ikisi de geniş zaman ek fiili olan "-dir" ekini alması gerekirken, bu ek düşürülmüştür ("büyüktür", "güzeldir"). Türkçede geniş zaman ek fiilinin düşürülmesi yaygın ve anlatım bozukluğu sayılmayan bir durumdur. Dolayısıyla bu cümlede giderilmesi gereken bir ek fiil eksikliği bulunmamaktadır.
- C) O, hem şair hem de ressam.
- Bu cümlede "şair" ve "ressam" isimleri yüklem görevindedir. Tıpkı B seçeneğinde olduğu gibi, geniş zaman ek fiili "-dir" düşürülmüştür ("şairdir", "ressamdır"). Bu durum da anlatım bozukluğu değildir.
- D) Bu yemek hem lezzetli hem de sağlıklı.
- Bu cümlede "lezzetli" ve "sağlıklı" sıfatları yüklem görevindedir. Yine geniş zaman ek fiili "-dir" düşürülmüştür ("lezzetlidir", "sağlıklıdır"). Bu da anlatım bozukluğu değildir.
Sonuç olarak, B, C ve D seçeneklerindeki cümleler, ek fiilin geniş zamanının düşürülmesi nedeniyle zaten doğru ve anlatım bozukluğu içermeyen cümlelerdir. Ancak A seçeneğindeki cümle, geçmiş zaman ek fiilini açıkça kullanarak, eğer orijinalinde bu ek fiil eksik olsaydı (yani geçmiş zaman kastedilirken cümle şimdiki zaman gibi kurulmuş olsaydı) ortaya çıkacak anlatım bozukluğunu gidermiştir.
Cevap A seçeneğidir.
