🎓 KPSS açılımı (Kamu Personeli Seçme Sınavı) Test 1 - Ders Notu
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu ders notu, KPSS Test 1'de karşınıza çıkabilecek temel Türkçe, Matematik, Tarih ve Vatandaşlık konularını sade bir dille özetlemek için hazırlandı. Amacımız, bilgileri kolayca anlamanızı ve akılda tutmanızı sağlamak!
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler getirilerek oluşturulan, fiilin bazı özelliklerini taşıyan ancak fiil gibi çekimlenemeyen (kip ve kişi eki alamayan) sözcüklerdir. Cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılırlar.
- İsim-fiil (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Örnek: "Onun gülüşü herkesi etkiledi." (gül-üş)
- Örnek: "Kitap okumak en sevdiğim hobidir." (oku-mak)
- Sıfat-fiil (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede bir ismi niteler veya adlaşmış sıfat olarak kullanılır.
- Örnek: "Koşan çocuk düştü." (koş-an)
- Örnek: "Gelecek günler güzel olacak." (gel-ecek)
- Zarf-fiil (Bağ-fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -madan, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...-mez, -esiye, -a...-a" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede fiilin durumunu veya zamanını belirtir.
- Örnek: "Gülerek konuştu." (gül-erek)
- Örnek: "Eve gelince hemen uyudu." (gel-ince)
⚠️ Dikkat: İsim-fiil ekleri (-ma, -ış, -mak) bazen kalıcı isimler türetebilir. Bu durumda fiilimsi özelliğini kaybeder. (Örn: "Dondurma", "Çakmak")
📌 Rasyonel Sayılar
Rasyonel sayılar, $a$ bir tam sayı ve $b$ sıfırdan farklı bir tam sayı olmak üzere, $ rac{a}{b}$ şeklinde yazılabilen sayılardır. Kesir olarak da ifade edilirler.
- Toplama ve Çıkarma: Paydalar eşitse paylar toplanır/çıkarılır, payda aynı kalır. Paydalar farklıysa, ortak bir paydada eşitlenir.
- Örnek: $ rac{1}{3} + rac{2}{3} = rac{3}{3} = 1$
- Örnek: $ rac{1}{2} + rac{1}{3} = rac{3}{6} + rac{2}{6} = rac{5}{6}$
- Çarpma: Paylar kendi arasında, paydalar kendi arasında çarpılır.
- Örnek: $ rac{2}{3} imes rac{1}{4} = rac{2 imes 1}{3 imes 4} = rac{2}{12} = rac{1}{6}$
- Bölme: Birinci kesir aynen yazılır, ikinci kesir ters çevrilip çarpılır.
- Örnek: $ rac{1}{2} div rac{3}{4} = rac{1}{2} imes rac{4}{3} = rac{4}{6} = rac{2}{3}$
💡 İpucu: İşlem yapmadan önce kesirleri sadeleştirmek, işlemleri kolaylaştırır.
📌 Üslü Sayılar
Bir sayının kendisiyle tekrarlı çarpımının kısa gösterimine üslü sayı denir. $a^n$ ifadesinde $a$ taban, $n$ ise üs (kuvvet) olarak adlandırılır. $a^n = a imes a imes ... imes a$ ($n$ tane $a$'nın çarpımı).
- Pozitif Üs: $2^3 = 2 imes 2 imes 2 = 8$
- Negatif Üs: Tabanı ters çevirir. $a^{-n} = rac{1}{a^n}$
- Örnek: $2^{-3} = rac{1}{2^3} = rac{1}{8}$
- Üssü Sıfır: Sıfır hariç her sayının sıfırıncı kuvveti 1'dir. $a^0 = 1$ ($a eq 0$)
- Çarpma: Tabanlar aynıysa üsler toplanır. $a^m imes a^n = a^{m+n}$
- Örnek: $2^3 imes 2^4 = 2^{3+4} = 2^7$
- Bölme: Tabanlar aynıysa üsler çıkarılır. $ rac{a^m}{a^n} = a^{m-n}$
- Örnek: $ rac{3^5}{3^2} = 3^{5-2} = 3^3$
- Üssün Üssü: Üsler çarpılır. $(a^m)^n = a^{m imes n}$
- Örnek: $(2^3)^2 = 2^{3 imes 2} = 2^6$
⚠️ Dikkat: Negatif sayıların çift kuvvetleri pozitif, tek kuvvetleri negatiftir. Örn: $(-2)^2 = 4$, $(-2)^3 = -8$.
📌 İlk Türk Devletleri
Orta Asya'da kurulan ve Türk tarihinin başlangıcını oluşturan devletlerdir. Göçebe yaşam tarzı, hayvancılık ve savaşçılık önemli özellikleridir. Hunlar ve Göktürkler en bilinen örnekleridir.
- Göçebe Yaşam ve Ekonomik Yapı: Temel geçim kaynakları hayvancılıktı. Tarım ikinci plandaydı. Bu durum, geniş bozkırlarda atlı göçebe bir yaşam sürmelerine neden oldu.
- Ordu-Millet Anlayışı: Her Türk'ün asker sayıldığı, kadın-erkek herkesin gerektiğinde vatanı savunmaya hazır olduğu bir anlayış vardı. Ordu, devletin temel gücüydü.
- Kut Anlayışı: Hükümdarlığın Tanrı tarafından verildiğine inanılırdı. Bu durum, hükümdarın yetkilerini meşrulaştırırdı. Kutun kan yoluyla geçtiği düşünülürdü.
- İkili Teşkilat: Devletin genellikle doğu ve batı olmak üzere ikiye ayrılarak yönetilmesi sistemidir. Doğu tarafı asıl hükümdar (kağan) tarafından, batı tarafı ise kağanın kardeşi veya bir yakını tarafından "Yabgu" unvanıyla yönetilirdi.
- Sosyal Yapı: Boylar halinde örgütlenmişlerdi. Boylar birleşerek milleti (bodun) oluştururdu.
💡 İpucu: İlk Türk devletlerinin coğrafi konumları ve yaşam tarzları, siyasi ve sosyal yapılarını doğrudan etkilemiştir. (Örn: Çin ile ilişkiler, İpek Yolu mücadelesi)
📌 Temel Hukuk Bilgisi
Hukuk, toplum yaşamını düzenleyen, devlet gücüyle desteklenmiş, uyulması zorunlu kurallar bütünüdür. Amacı, toplumsal düzeni sağlamak ve adaleti gerçekleştirmektir.
- Hukukun Kaynakları:
- Yazılı Kaynaklar (Asli Kaynaklar): Anayasa, kanunlar, uluslararası antlaşmalar, Cumhurbaşkanlığı kararnameleri, yönetmelikler gibi resmi belgelerdir.
- Yazısız Kaynaklar (Yardımcı Kaynaklar): Örf ve adet hukuku gibi toplumda kabul görmüş, süreklilik arz eden ancak yazılı olmayan kurallardır.
- Hukuk Kurallarının Özellikleri:
- Genel ve Soyuttur (Herkese uygulanır, belirli bir kişiye özel değildir).
- Sürekli ve Değişkendir (Uzun süre yürürlükte kalır ancak ihtiyaçlara göre değişebilir).
- Maddi Yaptırıma Dayanır (Uymayanlara devlet gücüyle ceza uygulanır).
- Emredici ve Tamamlayıcı Niteliktedir (Bazıları kesinlikle uyulması gereken, bazıları ise tarafların anlaşmasıyla belirlenen boşlukları dolduran kurallardır).
- Hukukun Dalları:
- Kamu Hukuku: Devlet ile bireyler arasındaki veya devlet kurumları arasındaki ilişkileri düzenler (Anayasa Hukuku, İdare Hukuku, Ceza Hukuku gibi).
- Özel Hukuk: Bireylerin kendi aralarındaki eşitlik ilkesine dayalı ilişkileri düzenler (Medeni Hukuk, Borçlar Hukuku, Ticaret Hukuku gibi).
⚠️ Dikkat: Hukuk kuralları ile ahlak, din ve görgü kuralları arasındaki en temel fark, hukuk kurallarının devlet gücüyle desteklenmiş olması ve maddi yaptırım içermesidir.
