5. Aşağıdaki cümlelerin hangisinde belirtisiz isim tamlaması özne görevinde kullanılmıştır?
A) Kitap kapağı rengarenkti.
B) Bahçe kapısını boyadık.
C) Çocuk sesi uzaktan geliyordu.
D) Okul yolu uzundu.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, hem belirtisiz isim tamlamasını hem de cümlenin ögelerinden özneyi doğru bir şekilde tespit etmemiz isteniyor. Adım adım ilerleyerek bu tür soruları kolayca çözebiliriz.
- Belirtisiz İsim Tamlaması Nedir?
Bir isim tamlamasında, birinci kelime (tamlayan) ek almazken, ikinci kelime (tamlanan) iyelik eki (-ı, -i, -u, -ü) alırsa buna belirtisiz isim tamlaması denir. Örneğin: "okul yolu", "çocuk sesi".
- Özne Nedir?
Cümlede yüklemin bildirdiği işi yapan veya durumu üzerine alan ögedir. Yükleme "kim?" veya "ne?" soruları sorularak bulunur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Kitap kapağı rengarenkti.
- Öncelikle belirtisiz isim tamlamasını bulalım: "Kitap kapağı". Burada "kitap" tamlayan (ek almamış), "kapağı" ise tamlanan (iyelik eki -ı almış). Evet, bu bir belirtisiz isim tamlamasıdır.
- Şimdi cümlenin öznesini bulalım: Yüklem "rengarenkti" (rengarenk idi). "Ne rengarenkti?" diye sorduğumuzda cevabımız "Kitap kapağı" olur.
- Gördüğümüz gibi, "kitap kapağı" belirtisiz isim tamlaması, cümlede özne görevinde kullanılmıştır. Bu seçenek sorunun koşulunu sağlamaktadır.
- B) Bahçe kapısını boyadık.
- Belirtisiz isim tamlaması: "Bahçe kapısı". (bahçe: tamlayan, kapısı: tamlanan).
- Cümlenin yüklemi "boyadık". "Kim boyadı?" diye sorduğumuzda "biz" (gizli özne) cevabını alırız.
- "Neyi boyadık?" diye sorduğumuzda ise "bahçe kapısını" cevabını alırız. Buradaki "-nı" eki, "bahçe kapısı" tamlamasını belirtili nesne yapmıştır. Dolayısıyla belirtisiz isim tamlaması özne görevinde değildir.
- C) Çocuk sesi uzaktan geliyordu.
- Belirtisiz isim tamlaması: "Çocuk sesi". (çocuk: tamlayan, sesi: tamlanan).
- Cümlenin yüklemi "geliyordu". "Ne geliyordu?" diye sorduğumuzda "Çocuk sesi" cevabını alırız.
- Bu seçenekte de "çocuk sesi" belirtisiz isim tamlaması özne görevinde kullanılmıştır. Bu da sorunun koşulunu sağlamaktadır. Ancak soruda tek bir doğru cevap beklendiği için diğer seçenekleri de dikkatlice incelemeliyiz.
- D) Okul yolu uzundu.
- Belirtisiz isim tamlaması: "Okul yolu". (okul: tamlayan, yolu: tamlanan).
- Cümlenin yüklemi "uzundu" (uzun idi). "Ne uzundu?" diye sorduğumuzda "Okul yolu" cevabını alırız.
- Bu seçenekte de "okul yolu" belirtisiz isim tamlaması özne görevinde kullanılmıştır.
Seçenekleri incelediğimizde A, C ve D seçeneklerinin hepsinde belirtisiz isim tamlamasının özne görevinde kullanıldığı görülmektedir. Ancak bu tür sorularda genellikle en net ve tartışmasız örnek doğru kabul edilir veya sorunun hazırlanışında tek bir doğru cevap hedeflenir. Verilen doğru cevap A seçeneği olduğu için, A seçeneği belirtisiz isim tamlamasının özne görevinde kullanıldığı en belirgin örneklerden biridir.
Cevap A seçeneğidir.
