Hangi durum olumsuz pekiştirmeye örnektir?
A) Yemek yiyen çocuğa tatlı vermek
B) Emniyet kemeri takınca rahatsız edici sesin kesilmesi
C) Sınıf birincisine hediye vermek
D) Güzel resim yapan öğrenciyi alkışlamak
Sevgili öğrenciler, bu soruyu doğru bir şekilde cevaplayabilmek için öncelikle pekiştirme kavramını ve özellikle olumlu ile olumsuz pekiştirme arasındaki farkı çok iyi anlamamız gerekiyor.
Pekiştirme Nedir?
- Pekiştirme, bir davranışın gelecekte tekrar ortaya çıkma olasılığını artıran her türlü süreçtir. Yani, bir davranışın sıklığını artırmayı hedefler.
Pekiştirme iki ana kategoriye ayrılır:
1. Olumlu Pekiştirme:
- İstenen bir davranışın ardından ortama hoş bir uyarıcı eklenmesiyle o davranışın gelecekte tekrarlanma olasılığının artırılmasıdır.
- Anahtar kelime: Ortama ekleme, verme, sunma.
- Örnek: Ödevini zamanında bitiren çocuğa en sevdiği çizgi filmi izletmek. (Çizgi film izleme hakkı ekleniyor, ödev yapma davranışı artıyor.)
2. Olumsuz Pekiştirme:
- İstenen bir davranışın ardından ortamdaki hoş olmayan, rahatsız edici veya itici bir uyarıcının ortadan kaldırılması veya azaltılmasıyla o davranışın gelecekte tekrarlanma olasılığının artırılmasıdır.
- Önemli Not: Buradaki "olumsuz" kelimesi "kötü" anlamına gelmez; "çıkarma", "uzaklaştırma" veya "azaltma" anlamına gelir. Yani, rahatsız edici bir şeyin ortamdan çıkarılmasıyla davranış güçlendirilir.
- Anahtar kelime: Ortamdan çıkarma, uzaklaştırma, azaltma.
- Örnek: Bir öğrencinin ders çalışmaya başladığında odasındaki gürültülü müziği kapatması. (Müzik kapatılıyor, ders çalışma davranışı artıyor çünkü rahatsız edici ses ortadan kalkıyor.)
Şimdi sorudaki seçenekleri bu bilgiler ışığında tek tek inceleyelim:
- A) Yemek yiyen çocuğa tatlı vermek: Burada, yemek yeme davranışının ardından ortama hoş bir uyarıcı (tatlı) ekleniyor. Bu, olumlu pekiştirmedir.
- B) Emniyet kemeri takınca rahatsız edici sesin kesilmesi: Burada, emniyet kemeri takma davranışının ardından ortamdaki hoş olmayan bir uyarıcı (rahatsız edici ses) ortadan kaldırılıyor. Bu durum, emniyet kemeri takma davranışının gelecekte artmasını sağlar. İşte bu, tam olarak olumsuz pekiştirmedir.
- C) Sınıf birincisine hediye vermek: Burada, başarılı olma davranışının ardından ortama hoş bir uyarıcı (hediye) ekleniyor. Bu da olumlu pekiştirmedir.
- D) Güzel resim yapan öğrenciyi alkışlamak: Burada, güzel resim yapma davranışının ardından ortama hoş bir uyarıcı (alkış, sosyal onay) ekleniyor. Bu da olumlu pekiştirmedir.
Gördüğünüz gibi, B seçeneğinde rahatsız edici bir durumun (sesin) ortadan kaldırılmasıyla istenen davranış (emniyet kemeri takma) pekiştirilmektedir. Bu, olumsuz pekiştirmenin tanımına birebir uymaktadır.
Cevap B seçeneğidir.
