Sevgili öğrenciler, bu soruda sıfat-fiil (ortaç) ile kurulmuş bir yan cümlecik arıyoruz. Haydi adım adım inceleyelim:
Öncelikle, sıfat-fiil nedir, hatırlayalım:
- Sıfat-fiiller, fiillere gelerek onları cümlede sıfat görevinde kullanan eklerdir. Yani, bir fiili alıp bir ismin özelliğini belirten bir kelimeye dönüştürürler.
- Başlıca sıfat-fiil ekleri şunlardır: -an/-en, -ası/-esi, -mez/-maz, -ar/-er/-ır/-ir/-ur/-ür, -dık/-dik/-duk/-dük, -acak/-ecek, -mış/-miş/-muş/-müş.
- Bir sıfat-fiil, bir ismi nitelediğinde veya belirttiğinde, o sıfat-fiil ve nitelediği isimle birlikte bir "sıfat-fiil yan cümlesi" oluşturur.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yarın gelecek misin?
- Bu cümlede "gelecek" kelimesi, gelecek zaman eki almış bir çekimli fiildir. Yani, bir işin gelecekte yapılacağını bildiren bir yüklemdir.
- Burada bir sıfat-fiil veya sıfat-fiil ile kurulmuş bir yan cümlecik bulunmamaktadır. Cümle tek yüklemli, basit bir cümledir.
- B) Okuyacak kitap bulamadı.
- Bu cümlede "okuyacak" kelimesine dikkat edelim. "Okumak" fiiline "-acak" sıfat-fiil eki gelmiştir.
- "Okuyacak" kelimesi, "kitap" ismini nitelemektedir. "Nasıl kitap?" diye sorduğumuzda "okuyacak kitap" cevabını alırız.
- Burada "okuyacak" kelimesi sıfat görevinde kullanılmıştır ve "kitap" ismini niteleyerek bir sıfat tamlaması oluşturmuştur. Bu yapı, bir sıfat-fiil yan cümlesi kurar. Ana cümlemiz "kitap bulamadı" iken, "okuyacak" kısmı yan cümleciktir.
- C) Koşarak yanıma geldi.
- Bu cümlede "koşarak" kelimesi, "koşmak" fiiline "-arak" eki getirilerek oluşturulmuştur.
- "-arak/-erek" eki, fiilleri zarf görevinde kullanan bir zarf-fiil (bağ-fiil) ekidir.
- Zarf-fiiller, cümlede zarf tümleci görevi görür ve zarf-fiil yan cümlesi kurar. Bu nedenle aradığımız sıfat-fiil yan cümlesi değildir.
- D) Güle güle oturdu.
- Bu cümlede "güle güle" ikilemesi, "gülmek" fiiline "-e" eki getirilerek oluşturulmuş bir zarf-fiildir.
- "Nasıl oturdu?" sorusuna "güle güle" cevabını verir. Bu da zarf görevindedir.
- Dolayısıyla bu da bir zarf-fiil yan cümlesi içerir, sıfat-fiil yan cümlesi değil.
Yukarıdaki incelemeler sonucunda, "okuyacak" kelimesinin sıfat-fiil olduğunu ve "kitap" ismini niteleyerek bir yan cümlecik oluşturduğunu görmekteyiz.
Cevap B seçeneğidir.
