🎓 AÖF FF notu Test 1 - Ders Notu
Sevgili öğrenciler, bu ders notu "AÖF FF notu Test 1" sınavında karşınıza çıkabilecek temel dil bilgisi ve matematiksel kavramları sade bir dille özetlemek için hazırlandı. Amacımız, konuları hızlıca anlamanıza ve sınavda başarılı olmanıza yardımcı olmak.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan ama fiil özelliğini tamamen kaybetmeyen sözcüklerdir. Cümlede yan yargı kurarlar ve genellikle yüklem olamazlar.
- İsim-Fiiller (Mastar): Fiile "-ma / -ış / -mak" ekleri gelerek oluşur. (Örn: okuma, gidiş, gelmek)
- Sıfat-Fiiller (Ortaç): Fiile "-an / -ası / -mez / -ar / -dik / -ecek / -miş" ekleri gelerek oluşur. Bir ismi niteler veya adlaşmış sıfat olarak kullanılır. (Örn: okuyan öğrenci, gelecek günler, yazar kasa)
- Zarf-Fiiller (Bağ-Fiil / Ulaç): Fiile "-ken / -alı / -madan / -ince / -ip / -arak / -dıkça / -r...-mez / -casına / -maksızın / -dığında" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf tümleci görevinde kullanılır. (Örn: koşarak geldi, gülünce güzelleşir)
💡 İpucu: Fiilimsiler olumsuzluk eki (-ma/-me) alabilirler ve fiil gibi zaman kavramı taşımazlar. İsim-fiil eki olan "-ma", olumsuzluk eki olan "-ma" ile karıştırılmamalıdır. (Örn: "Kitap okuma" (emir, olumsuz) ile "Kitap okuma eylemi" (isim-fiil) farklıdır.)
📌 Cümle Çeşitleri (Yapısına Göre)
Cümleler, yüklem sayısına ve yan cümlecik bulundurup bulundurmamasına göre farklı yapılarda incelenir.
- Basit Cümle: Tek yüklemi olan ve içinde fiilimsi veya başka bir yargı bulunmayan cümlelerdir. (Örn: Hava bugün çok güzeldi.)
- Birleşik Cümle: Tek yüklemi olan ancak içinde en az bir fiilimsi (girişik birleşik) veya "ki", "-se", "mı" gibi eklerle oluşturulmuş yan cümlecik (ki'li, şartlı, iç içe birleşik) bulunan cümlelerdir. (Örn: Geldiğini duyunca çok sevindim. (Fiilimsi var))
- Sıralı Cümle: İki veya daha fazla yüklemi olan, bu yüklemlerin virgül (,) veya noktalı virgül (;) ile birbirine bağlandığı cümlelerdir. (Örn: Güneş doğdu, kuşlar ötmeye başladı.)
- Bağlı Cümle: İki veya daha fazla yüklemi olan, bu yüklemlerin "ve, ama, fakat, ancak, çünkü, oysa" gibi bağlaçlarla birbirine bağlandığı cümlelerdir. (Örn: Ders çalıştım ama sınav kötü geçti.)
⚠️ Dikkat: Bir cümlede birden fazla yüklem varsa, o cümle ya sıralı ya da bağlı cümledir. Tek yüklem varsa, basit veya birleşik cümledir.
📌 Noktalama İşaretleri
Noktalama işaretleri, yazıdaki anlam karışıklıklarını gidermek, okumayı kolaylaştırmak ve vurguları belirtmek için kullanılır.
- Virgül (,): Eş görevli kelime ve kelime gruplarını ayırmak, sıralı cümleleri ayırmak, ara sözleri belirtmek, hitaplardan sonra kullanmak gibi birçok görevi vardır.
- Noktalı Virgül (;): Cümle içinde virgüllerle ayrılmış tür veya takımları birbirinden ayırmak, öğeleri arasında virgül bulunan sıralı cümleleri ayırmak için kullanılır.
- Nokta (.): Tamamlanmış cümlelerin sonuna konur, bazı kısaltmaların sonuna gelir, tarihlerde gün, ay ve yılı ayırır.
- Soru İşareti (?): Soru bildiren cümle veya sözlerin sonuna konur.
- Ünlem İşareti (!): Sevinç, kıvanç, acı, korku, şaşma gibi duyguları anlatan cümle veya ibarelerin sonuna konur.
💡 İpucu: Bağlaçlardan önce veya sonra virgül kullanılmaz. "Ve, veya, ya da, ile" gibi bağlaçlar varsa virgül koymaktan kaçının.
📝 Oran ve Orantı Temelleri
Oran ve orantı, günlük hayatta ve matematikte sıkça karşılaştığımız temel kavramlardır.
- Oran: İki çokluğun birbirine bölünerek karşılaştırılmasıdır. Birimsizdir. Örneğin, $a$'nın $b$'ye oranı $a/b$ şeklinde gösterilir.
- Orantı: İki veya daha fazla oranın eşitliğidir. Örneğin, $a/b = c/d$ bir orantıdır.
- Doğru Orantı: İki çokluktan biri artarken diğeri de aynı oranda artıyorsa veya biri azalırken diğeri de aynı oranda azalıyorsa bu çokluklar doğru orantılıdır. $y = k \cdot x$ şeklinde ifade edilir, burada $k$ orantı sabitidir.
- Ters Orantı: İki çokluktan biri artarken diğeri aynı oranda azalıyorsa veya biri azalırken diğeri aynı oranda artıyorsa bu çokluklar ters orantılıdır. $y = k / x$ veya $x \cdot y = k$ şeklinde ifade edilir.
💡 İpucu: Orantı problemlerinde "içler dışlar çarpımı" kuralı çok işe yarar. $a/b = c/d$ ise $a \cdot d = b \cdot c$ olur. Örneğin, $2/3 = x/9$ ise $2 \cdot 9 = 3 \cdot x \implies 18 = 3x \implies x = 6$.
📝 Yüzde Problemleri
Yüzde, bir bütünün 100 eşit parçasından kaç tanesinin alındığını gösteren bir orandır. Genellikle $%$ sembolü ile gösterilir.
- Bir Sayının Yüzdesini Bulma: Bir $x$ sayısının $\%y$'sini bulmak için $x \cdot (y/100)$ işlemi yapılır. (Örn: $200$'ün $\%15$'i $\implies 200 \cdot (15/100) = 30$)
- Yüzde Artırma: Bir $x$ sayısını $\%y$ artırmak için $x + x \cdot (y/100)$ veya $x \cdot (100+y)/100$ işlemi yapılır. (Örn: $100$'ü $\%20$ artırmak $\implies 100 \cdot (120/100) = 120$)
- Yüzde Azaltma: Bir $x$ sayısını $\%y$ azaltmak için $x - x \cdot (y/100)$ veya $x \cdot (100-y)/100$ işlemi yapılır. (Örn: $100$'ü $\%20$ azaltmak $\implies 100 \cdot (80/100) = 80$)
- İki Sayı Arasındaki Yüzde Farkı: $A$ sayısı $B$ sayısının yüzde kaçıdır? Sorusunun cevabı $(A/B) \cdot 100$ ile bulunur.
⚠️ Dikkat: Yüzde problemlerinde temel mantık, bütünü 100 kabul etmektir. Bir ürüne önce $\%10$ zam gelip sonra $\%10$ indirim yapılırsa, ürün eski fiyatına dönmez! (Örn: $100 \xrightarrow{+\%10} 110 \xrightarrow{-\%10} 110 - (110 \cdot 10/100) = 110 - 11 = 99$).
