Merhaba sevgili öğrenciler,
Coğrafya dersimizin önemli konularından biri olan buzulların yeryüzünü şekillendirme gücünü ve bu süreçte oluşan ilginç yer şekillerini inceleyelim. Sorumuz, buzulların aşındırması sonucu oluşan, birbirine paralel derin oluklara ne ad verildiğini soruyor.
- Buzul Aşındırması Nedir?
- Buzullar, hareket ederken altlarındaki ve yanlarındaki kayaları sürükleyerek, kazıyarak ve cilalayarak yeryüzünü şekillendirirler. Bu sürece buzul aşındırması (erozyonu) denir. Buzullar, çok güçlü aşındırıcı etkilere sahip oldukları için devasa vadiler ve çukurluklar oluşturabilirler.
- Seçenekleri İnceleyelim:
- A) Fiyort: Fiyortlar, buzulların aşındırarak oluşturduğu U şekilli vadilerin, buzul çağı sonrası deniz seviyesinin yükselmesiyle sular altında kalması sonucu oluşan, dik yamaçlı, derin ve genellikle uzun koylardır. Buzul vadileri (yani derin oluklar) genellikle dağlık kıyı bölgelerinde birbirine paralel uzanır ve denizle birleştiğinde fiyortları oluşturur. Bu tanım, "birbirine paralel derin oluklar" ifadesine en uygun düşen coğrafi şekildir. Norveç, Şili, Kanada gibi ülkelerin kıyılarında çok sayıda paralel fiyort görmek mümkündür.
- B) U Vadisi: U vadisi, buzulların aşındırması sonucu oluşan, kesiti "U" harfine benzeyen, geniş tabanlı ve dik yamaçlı vadilerdir. Fiyortlar aslında sular altında kalmış U vadileridir. U vadileri derin oluklardır, ancak soru "paralel derin oluklara ne ad verilir" diye sorduğunda, bu vadilerin denizle birleşmiş ve genellikle paralel uzanan sistemini ifade eden "fiyort" daha kapsayıcı ve doğru bir cevaptır.
- C) Sirk: Sirk (buzul sirkleri), buzulların dağ yamaçlarında aşındırma yaparak oluşturduğu, yarım daire veya amfi tiyatro şeklindeki çukurluklardır. Genellikle buzul göllerine ev sahipliği yaparlar. Derin oluklar değil, çukurluklardır ve paralel bir yapıları yoktur.
- D) Hörgüç kaya: Hörgüç kaya, buzulların hareket ederken altındaki kayaları aşındırması ve cilalaması sonucu oluşan, bir tarafı eğimli (buzulun geldiği yön), diğer tarafı dik (buzulun gittiği yön) asimetrik kaya kütleleridir. Derin oluklar değil, kayalık çıkıntılardır.
- Sonuç: Buzulların aşındırmasıyla oluşan derin vadiler (oluklar), özellikle kıyı bölgelerinde deniz seviyesinin yükselmesiyle sular altında kaldığında ve birbirine paralel uzandığında "fiyort" adını alır. Bu nedenle, soruda belirtilen özelliklere en uygun yer şekli fiyortlardır.
Cevap A seçeneğidir.
