🎓 Bilirkişi Test 1 - Ders Notu
Bu ders notu, "Bilirkişi Test 1" sınavında karşılaşabileceğiniz temel Türkçe dil bilgisi ve matematik konularını sade bir dille özetlemektedir. Amacımız, konuları hızlıca hatırlamanızı ve sınavda başarılı olmanızı sağlamaktır.
📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)
Fiilimsiler, fiillerden türeyen ancak bir fiil gibi çekimlenmeyip cümlede isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan sözcüklerdir. Cümlede yan yargı kurmaya yararlar.
- İsim-fiil (Mastar): Fiile "-ma / -me", "-ış / -iş / -uş / -üş", "-mak / -mek" ekleri getirilerek yapılır. Cümlede isim gibi kullanılır.
- Sıfat-fiil (Ortak): Fiile "-an / -en", "-ası / -esi", "-maz / -mez", "-ar / -er / -ır / -ir / -ur / -ür", "-dik / -dık / -duk / -dük", "-ecek / -acak", "-miş / -mış / -muş / -müş" ekleri getirilerek yapılır. İsmi niteler veya adlaşmış sıfat fiil olarak isim görevinde kullanılır.
- Zarf-fiil (Bağ-fiil / Ulaç): Fiile "-ken", "-alı / -eli", "-madan / -meden", "-ince / -ınca / -ünce / -unca", "-ip / -ıp / -up / -üp", "-arak / -erek", "-dıkça / -dikçe / -dukça / -dükçe", "-r...-maz", "-a...-a", "-casına / -cesine", "-maksızın / -meksizin", "-dığında / -diğinde" gibi ekler getirilerek yapılır. Cümlede zarf görevinde kullanılır.
💡 İpucu: Fiilimsiler olumsuz yapılabilirler ("gel-me-yen", "oku-ma-mak"). Ancak "kalıcı isim" haline gelmiş fiilimsiler (dondurma, çakmak, ekmek) fiilimsi özelliklerini kaybeder ve olumsuz yapılamazlar.
📌 Cümlenin Ögeleri
Cümlenin ögeleri, bir cümleyi oluşturan temel yapı taşlarıdır. Cümlenin anlamını doğru kavrayabilmek için ögeleri doğru tespit etmek önemlidir.
- Yüklem: Cümledeki işi, oluşu, durumu veya yargıyı bildiren temel ögedir. Genellikle cümlenin sonunda bulunur ve çekimli bir fiil ya da ek fiil almış bir isim olabilir.
- Özne: Yüklemdeki işi yapan veya yargının gerçekleşmesini sağlayan ögedir. "Kim?" veya "Ne?" sorularıyla bulunur. Gerçek özne (işi yapan belli) ve gizli özne (yazılı olmayan ama anlaşılan) olarak ikiye ayrılır.
- Nesne: Yüklemde belirtilen işten etkilenen ögedir.
- Belirtili Nesne: "Neyi?", "Kimi?" sorularıyla bulunur ve yükleme doğrudan bağlanır. (-i hal eki alır)
- Belirtisiz Nesne: "Ne?" sorusuyla bulunur (özneyi bulduktan sonra sorulur) ve hal eki almaz.
- Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemdeki işin yapıldığı, yöneldiği veya ayrıldığı yeri bildiren ögedir. "-e, -de, -den" hal eklerinden birini alır. "Kime?", "Neye?", "Nerede?", "Kimde?", "Nereden?", "Kimden?" gibi sorularla bulunur.
- Zarf Tümleci (Zarf Tamlayıcısı): Yüklemdeki işin zamanını, durumunu, miktarını, yönünü veya sebebini bildiren ögedir. "Nasıl?", "Ne zaman?", "Ne kadar?", "Neden?", "Niçin?" gibi sorularla bulunur.
⚠️ Dikkat: Cümlenin ögelerini bulurken tamlamaları (isim tamlaması, sıfat tamlaması) ve deyimleri asla bölmemelisiniz. Bunlar tek bir öge olarak kabul edilir.
📌 Üslü Sayılar
Üslü sayılar, bir sayının kendisiyle tekrarlı çarpımının kısa yoldan gösterimidir. $a^n$ şeklinde gösterilir ve "$a$ üssü $n$" veya "$a$'nın $n$. kuvveti" diye okunur. Burada $a$ taban, $n$ ise üs (kuvvet) olarak adlandırılır.
- Tanım: $a^n = a \times a \times a \times ... \times a$ (n tane $a$'nın çarpımı)
- Sıfırıncı Kuvvet: Sıfır hariç her sayının sıfırıncı kuvveti $1$'dir. ($a^0 = 1$, $a \neq 0$)
- Birinci Kuvvet: Her sayının birinci kuvveti kendisine eşittir. ($a^1 = a$)
- Negatif Üs: Bir sayının negatif üssü, o sayının çarpmaya göre tersinin pozitif üssüdür. ($a^{-n} = \frac{1}{a^n}$)
- Üslü Sayılarda Çarpma: Tabanlar aynıysa üsler toplanır. ($a^m \times a^n = a^{m+n}$)
- Üslü Sayılarda Bölme: Tabanlar aynıysa üsler çıkarılır. ($\frac{a^m}{a^n} = a^{m-n}$)
- Üssün Üssü: Bir üslü sayının tekrar üssü alındığında üsler çarpılır. ($(a^m)^n = a^{m \times n}$)
- Farklı Tabanlarda Çarpma/Bölme: Üsler aynıysa tabanlar çarpılır/bölünür, ortak üs yazılır. ($(a \times b)^n = a^n \times b^n$, $(\frac{a}{b})^n = \frac{a^n}{b^n}$)
💡 İpucu: Büyük sayılarla işlem yaparken veya karşılaştırma yaparken tabanları veya üsleri eşitlemeye çalışmak işinizi kolaylaştırır.
