Bir anaokulu öğretmeni, öğrencilerine her doğru yaptıkları davranış için bir yıldız veriyor ve belirli sayıda yıldız biriktiren öğrenciler ödül alıyor. Bu sistem aşağıdaki pekiştirme türlerinden hangisine örnektir?
A) Sürekli pekiştirme
B) Değişken oranlı pekiştirme
C) Sabit aralıklı pekiştirme
D) Sabit oranlı pekiştirme
Sevgili öğrenciler, bu soru, davranışçı psikolojinin temel taşlarından biri olan pekiştirme tarifelerini anlamamızı gerektiriyor. Pekiştirme tarifeleri, bir davranışın ne sıklıkla veya hangi koşullarda ödüllendirileceğini belirleyen kurallardır. Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim ve anaokulu örneğimize en uygun olanı bulalım:
- A) Sürekli pekiştirme: Bu tarifede, istenen her davranıştan sonra pekiştireç (ödül) verilir. Örneğin, bir köpeğin her oturduğunda ödül maması alması gibi. Bu yöntem, yeni bir davranışın öğretilmesi aşamasında çok etkilidir ancak davranış yerleştikten sonra her zaman uygulanması pratik olmayabilir.
- B) Değişken oranlı pekiştirme: Bu tarifede, pekiştireç belirli olmayan (değişken) sayıda davranıştan sonra verilir. Yani, kaç davranıştan sonra ödül geleceği önceden belli değildir. Kumar makineleri bu tür pekiştirmeye iyi bir örnektir; ne zaman kazanacağınızı bilemezsiniz ama oynamaya devam edersiniz. Bu tarife, davranışın sönmeye karşı en dirençli olduğu pekiştirme türüdür.
- C) Sabit aralıklı pekiştirme: Bu tarifede, pekiştireç belirli bir zaman aralığı geçtikten sonra yapılan ilk davranışa verilir. Örneğin, her ayın sonunda maaş almak gibi. Maaşınızı almak için belirli bir zamanın (bir ayın) geçmesini beklemeniz gerekir. Bu tarifede, pekiştirme zamanına yaklaştıkça davranış sıklığı genellikle artar.
- D) Sabit oranlı pekiştirme: Bu tarifede, pekiştireç belirli ve sabit sayıda davranıştan sonra verilir. Yani, belli bir sayıda doğru davranış sergilendiğinde ödül kesin olarak gelir. Örneğin, bir işçinin ürettiği her 10 parça ürün için prim alması gibi. Anaokulu örneğimizde de, öğrenciler "belirli sayıda yıldız biriktirdiklerinde" (yani belirli sayıda doğru davranış sergilediklerinde) ödül alıyorlar. Bu "belirli sayı" sabit olduğu için (örneğin, 5 yıldız, 10 yıldız gibi), bu tarifeye girer. Öğrenciler, kaç davranış sergilemeleri gerektiğini bilirler ve bu sayıya ulaştıklarında ödülü alacaklarından emindirler.
Anaokulu öğretmeninin uyguladığı sistemde, öğrenciler her doğru davranış için bir yıldız alıyor ve "belirli sayıda" yıldız biriktirdiklerinde ödül alıyorlar. Bu "belirli sayı" sabit bir kriterdir (örneğin, 10 yıldız, 20 yıldız gibi). Yani, ödül almak için belirli ve önceden bilinen bir sayıda davranış sergilemeleri gerekmektedir. Bu durum, pekiştirecin sabit bir davranış oranına bağlı olarak verildiği "sabit oranlı pekiştirme" tarifesine tam olarak uymaktadır.
Cevap D seçeneğidir.
