Buzulların taşıyıp biriktirdiği, genellikle çakıl, kum ve kil karışımından oluşan engebeli yüzey şekillerine ne ad verilir?
A) Sander düzlüğü
B) Drumlin
C) Moren
D) Hörgüç kaya
Sevgili öğrenciler,
Bu soruda buzulların yeryüzünü şekillendirme süreçleri sonucunda oluşan bir yer şekli hakkında bilgi isteniyor. Buzullar, hareket ederken önlerine çıkan her türlü malzemeyi (kayaç, kum, kil vb.) sürükler, taşır ve daha sonra belirli yerlerde biriktirirler. Bu biriktirme faaliyetleri sonucunda farklı yer şekilleri oluşur.
- A) Sander düzlüğü: Buzul erime sularının taşıdığı malzemeleri buzul önünde veya çevresinde biriktirmesiyle oluşan geniş ve genellikle düzlük alanlardır. Soruda bahsedilen "engebeli yüzey şekilleri" tanımına pek uymaz, zira sander düzlükleri adından da anlaşılacağı gibi genellikle düzdür.
- B) Drumlin: Buzul altındaki moren malzemesinin buzul hareketiyle yontulması ve şekillendirilmesiyle oluşan, genellikle oval biçimli, sırt görünümlü tepelerdir. Belirli bir şekli vardır ve her ne kadar biriktirme ürünü olsa da, sorudaki genel "buzulların taşıyıp biriktirdiği, genellikle çakıl, kum ve kil karışımından oluşan engebeli yüzey şekilleri" tanımından daha spesifiktir ve moren malzemesinin kendisi değil, moren malzemesinden oluşmuş özel bir tepedir.
- C) Moren: Buzulların taşıyıp biriktirdiği, boylanmamış (yani farklı büyüklükteki çakıl, kum, kil gibi malzemelerin karışık halde bulunduğu) malzemeye verilen genel addır. Bu malzemelerin birikmesiyle oluşan tepeler, sırtlar veya düzensiz engebeli yüzey şekillerine de moren denir. Buzulun hareket yönüne, duraklama noktalarına veya erime şekline göre farklı moren tipleri (yan moren, taban moreni, cephe moreni vb.) oluşabilir. Soruda verilen "Buzulların taşıyıp biriktirdiği, genellikle çakıl, kum ve kil karışımından oluşan engebeli yüzey şekilleri" tanımı, moren için mükemmel bir açıklamadır.
- D) Hörgüç kaya: Buzulların aşındırma (erozyon) faaliyeti sonucunda oluşan bir yer şeklidir. Buzulun üzerinden geçtiği ana kayayı yontmasıyla meydana gelir. Bir tarafı buzulun geldiği yöne doğru pürüzsüz ve yuvarlak, diğer tarafı ise buzulun koptuğu yöne doğru daha dik ve pürüzlüdür. Bu bir biriktirme şekli değil, aşındırma şeklidir.
Yukarıdaki açıklamalara baktığımızda, buzulların taşıyıp biriktirdiği, çakıl, kum ve kil karışımından oluşan engebeli yüzey şekillerinin genel adının Moren olduğunu görüyoruz.
Cevap C seçeneğidir.
