Buzullar, hareket ederken yeryüzünden kopardıkları veya üzerlerine düşen çeşitli boyutlardaki kayaç ve sedimanları (buzul yükü veya till) taşırlar. Bu materyaller, buzulun hareket etme ve erime süreçlerine bağlı olarak farklı yerlerde birikerek çeşitli moren tiplerini oluşturur.
- Moren Nedir? Morenler, buzulların taşıdığı ve biriktirdiği, genellikle köşeli ve farklı boyutlardaki kayaç parçacıklarından oluşan yığınlardır. Buzul hareketinin ve erimesinin birer kanıtıdırlar.
- Soru Ne İstiyor? Soru, buzulun erimeye başladığı yerde, yani buzulun ön ucunda (terminusunda) biriken ve buzul vadisini enine kesen moren tipini soruyor.
- Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yanal moren: Buzulun vadinin kenarları boyunca ilerlerken, vadinin yamaçlarından kopardığı veya kenarlarda biriktirdiği materyallerle oluşan morenlerdir. Buzulun yanlarında, vadiye paralel uzanırlar. Bu tanım, sorudaki "vadisini enine kesen" ifadesiyle uyuşmaz.
- B) Cephe moreni (Terminal/End Moren): Buzulun ilerlemesinin durduğu veya erime hızının ilerleme hızına eşit olduğu yerde, yani buzulun ön ucunda (cephesinde) biriktirdiği materyallerle oluşan morenlerdir. Buzul eridiğinde, bu materyaller buzulun önünde bir yığın halinde kalır ve genellikle buzul vadisini enine kesen bir set veya sırt şeklinde görülür. Sorudaki "erimeye başladığı yerde" ve "buzul vadisini enine kesen" ifadeleri tam olarak bu moren tipini tanımlamaktadır.
- C) Taban moreni: Buzulun tabanı boyunca taşınan ve buzul eridiğinde geniş bir alan üzerine yayılmış, düzensiz bir örtü şeklinde kalan materyallerden oluşur. Vadiyi enine kesen belirgin bir yapı oluşturmaz.
- D) Orta moren: İki buzul vadisinin birleştiği yerde, her bir buzulun yanal morenlerinin birleşmesiyle oluşan ve birleşik buzulun ortasında uzanan morenlerdir. Buzulun ortasında, vadiye paralel uzanır. Bu tanım da sorudaki ifadeyle uyuşmaz.
- Sonuç: Buzulun erimeye başladığı yerde, yani ön ucunda biriken ve buzul vadisini enine kesen moren tipi, cephe morenidir. Bu morenler, buzulun en ileri noktasına ulaştığı sınırı da gösterir.
Cevap B seçeneğidir.
