Set gölleri (Alüvyal, Heyelan, Kıyı set) Test 2

🎓 Set gölleri (Alüvyal, Heyelan, Kıyı set) Test 2 - Ders Notu

Bu ders notu, "Set Gölleri" konusunu, özellikle alüvyal, heyelan ve kıyı set göllerinin oluşum süreçlerini, özelliklerini ve Türkiye'deki önemli örneklerini sade bir dille anlamanıza yardımcı olmak için hazırlanmıştır.

📌 Set Gölleri Nedir?

Set gölleri, bir akarsu vadisinin veya bir çukurun önünün doğal bir engel (set) ile kapanması sonucu oluşan göllerdir. Bu setler farklı doğal olaylarla meydana gelebilir ve gölün türünü belirler.

• Oluşum Şekli: Akarsu yatağının, bir çukurun veya koyun doğal bir malzeme birikintisiyle tıkanması sonucu oluşurlar.
• Çeşitlilik: Seti oluşturan malzemenin türüne göre farklı isimler alırlar (alüvyal, heyelan, kıyı set vb.).

💡 İpucu: Set göllerini diğer göl türlerinden ayıran temel özellik, bir "bariyer" veya "engel" sayesinde oluşmalarıdır.

📌 Alüvyal Set Gölleri

Alüvyal set gölleri, akarsuların taşıdığı alüvyonların (kum, çakıl, kil gibi malzemeler) bir vadinin önünü kapatmasıyla oluşan göllerdir. Genellikle akarsu yataklarının eğiminin azaldığı veya iki akarsuyun birleştiği yerlerde görülürler.

• Oluşum: Bir akarsuyun getirdiği alüvyonların, başka bir akarsuyun yatağını veya bir çukur alanı tıkamasıyla oluşur.
• Özellikleri: Genellikle sığdırlar ve etrafındaki tarım arazileri için önemli su kaynakları olabilirler.
• Örnekler (Türkiye): Eymir, Mogan, Bafa (bir kısmı), Köyceğiz (bir kısmı).

⚠️ Dikkat: Alüvyal set gölleri, akarsu taşımacılığı ve biriktirmesiyle doğrudan ilişkilidir. Akarsuyun gücü ve taşıdığı yük miktarı oluşumda etkilidir.

📌 Heyelan Set Gölleri

Heyelan set gölleri, bir yamaçtan kopan büyük kütleli toprak ve kayaçların (heyelan) bir akarsu vadisini kapatmasıyla oluşan göllerdir. Genellikle dağlık, engebeli ve yağışlı bölgelerde yaygındırlar.

• Oluşum: Yamaçtan kayan toprak ve kaya kütlelerinin (heyelan), bir akarsu yatağını tamamen tıkamasıyla oluşur.
• Özellikleri: Genellikle derin ve düzensiz şekilli olurlar. Heyelan kütlesi gölün bir kenarını oluşturur.
• Yaygınlık: Türkiye'de özellikle Karadeniz Bölgesi gibi dağlık ve yağışlı alanlarda sıkça rastlanır.
• Örnekler (Türkiye): Tortum, Sera, Abant, Yedigöller (birkaçı), Borabay.

💡 İpucu: Heyelan set gölleri, adından da anlaşılacağı gibi, heyelan olayları sonucunda meydana gelir. Bu nedenle, jeolojik yapısı ve iklim koşulları heyelanlara elverişli bölgelerde yoğunlaşırlar.

📌 Kıyı Set Gölleri (Lagünler)

Kıyı set gölleri, diğer adıyla lagünler, deniz kıyısında yer alan koy veya körfezlerin önünün, dalgaların ve akıntıların taşıdığı kum ve çakıllarla oluşan kıyı okları (kordonları) tarafından kapatılmasıyla oluşan göllerdir. Denizle bağlantıları bazen tamamen kesilir, bazen de dar bir kanalla devam eder.

• Oluşum: Dalgaların ve kıyı akıntılarının taşıdığı kum ve çakılların (kıyı oku veya kordonu), bir koyun veya körfezin önünü kapatmasıyla oluşur.
• Su Özelliği: Denizle bağlantısı tamamen kesilirse tatlı suya dönüşebilirken, bağlantısı devam edenlerde suyu acı (braker) veya tuzlu olabilir.
• Özellikleri: Genellikle sığdırlar ve kıyı şeridinde bulunurlar.
• Örnekler (Türkiye): Durusu (Terkos), Büyükçekmece, Küçükçekmece, Akyatan, Gala.

⚠️ Dikkat: Kıyı set gölleri, deniz kıyısında meydana gelen birikim şekilleriyle doğrudan ilişkilidir. Kıyı okları ve lagün kordonları bu göllerin oluşumunda kilit rol oynar.