Sevgili öğrenciler, bu soru pekiştireç türlerini anlamamızı gerektiren önemli bir konuya değiniyor. Davranışlarımızın nasıl şekillendiğini ve hangi ödüllerin bizi motive ettiğini öğrenmek için bu kavramları iyi bilmeliyiz. Şimdi adım adım inceleyelim:
- Pekiştireç Nedir?
Pekiştireç, bir davranışın gelecekte tekrarlanma olasılığını artıran herhangi bir uyarıcı veya olaydır. Yani, bir şeyi yaptığımızda karşılığında aldığımız ve o şeyi tekrar yapma isteğimizi artıran her şey pekiştireçtir.
- Pekiştireç Türleri:
- A) Birincil (Doğal) Pekiştireçler: Bunlar, öğrenilmemiş, doğuştan gelen ve temel biyolojik ihtiyaçlarımızı karşılayan pekiştireçlerdir. Örneğin, yiyecek, su, uyku, sıcaklık, hava gibi şeyler birincil pekiştireçlerdir. Bunlar hayatta kalmamız için doğrudan gereklidir ve herhangi bir öğrenme süreci olmadan değerlidirler. Bir kitap, temel bir biyolojik ihtiyaç değildir.
- B) İkincil (Koşullu) Pekiştireçler: Bunlar başlangıçta nötr olan ancak birincil pekiştireçlerle eşleştirilerek veya öğrenme yoluyla pekiştirici özellik kazanan uyarıcılardır. Yani, zamanla değer kazanmışlardır. Para, notlar, madalyalar, övgü, takdir belgeleri ve evet, kitap gibi hediyeler ikincil pekiştireçlerdir. Kitaplar doğrudan hayatta kalmak için gerekli olmasa da, başarıyla, bilgiyle, ödülle ve olumlu duygularla ilişkilendirildiği için bizim için değerli hale gelmiştir. Öğretmenin kitap hediye etmesi, öğrencinin başarılı davranışını ödüllendiren ve bu davranışı tekrarlamasını teşvik eden, öğrenilmiş bir değer taşıyan bir ödüldür.
- C) Sosyal Pekiştireçler: Bunlar, insanlar arası etkileşimden kaynaklanan pekiştireçlerdir. Örneğin, bir öğretmenin gülümsemesi, "Aferin!" demesi, alkışlama, onaylama, ilgi gösterme gibi davranışlar sosyal pekiştireçlerdir. Kitap bir nesne olduğu için doğrudan bir sosyal etkileşimden ziyade maddi bir ödüldür.
- D) Olumsuz Pekiştireçler: Olumsuz pekiştireç, hoş olmayan bir durumun ortadan kaldırılması veya engellenmesiyle bir davranışın güçlenmesidir. Cezadan farklıdır; davranışın sıklığını artırır. Örneğin, baş ağrısı ilacı almak (ağrıdan kurtulmak için) veya şemsiye açmak (yağmurdan ıslanmaktan kurtulmak için) olumsuz pekiştireç örnekleridir. Kitap hediye etmek, bir şeyi ortadan kaldırmak değil, bir şeyi eklemektir.
- Sonuç: Öğretmenin sınavda başarılı olan öğrencilere kitap hediye etmesi, öğrenilmiş bir değer taşıyan, başarıyla ilişkilendirilmiş ve öğrencinin olumlu davranışını pekiştiren bir ödüldür. Bu nedenle, kitap hediyesi ikincil pekiştireç kategorisine girer.
Cevap B seçeneğidir.
