Hangi cümlede gizli özne kullanılmamıştır?
A) Bu kitabı çok beğendim.
B) Seninle parkta buluşalım.
C) O, her gün spor yapar.
D) Akşam yemeğini hazırladım.
Merhaba sevgili öğrenciler! Bu soruda, cümlelerdeki öznelerin açıkça belirtilip belirtilmediğini, yani "gizli özne" olup olmadığını bulmamız isteniyor. Öncelikle "gizli özne" kavramını hatırlayalım:
- Gizli Özne Nedir? Bir cümlede yüklemin bildirdiği işi yapan özne, cümlede açıkça bir kelime olarak bulunmasa da, yüklemin çekiminden (kişi ekinden) anlaşılabiliyorsa buna gizli özne denir. Örneğin, "Geldim." cümlesinde "ben" kelimesi yazılı değildir ama "-m" eki sayesinde işi yapanın "ben" olduğu anlaşılır.
- Özneyi Nasıl Buluruz? Yükleme "Kim?" veya "Ne?" sorularını sorarak özneyi buluruz.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Bu kitabı çok beğendim.
- Yüklem: "beğendim"
- Kim beğendi? "Ben" beğendim.
- "Ben" kelimesi cümlede açıkça yazılmamıştır. Yüklemin sonundaki "-m" ekinden anlaşılmaktadır. Bu durumda "ben" gizli öznedir.
- B) Seninle parkta buluşalım.
- Yüklem: "buluşalım"
- Kim buluşsun? "Biz" buluşalım.
- "Biz" kelimesi cümlede açıkça yazılmamıştır. Yüklemin sonundaki "-ım" ekinden anlaşılmaktadır. Bu durumda "biz" gizli öznedir.
- C) O, her gün spor yapar.
- Yüklem: "yapar"
- Kim yapar? "O" yapar.
- "O" kelimesi cümlenin başında açıkça belirtilmiştir. Yani özne cümlede yer almaktadır, gizli değildir.
- D) Akşam yemeğini hazırladım.
- Yüklem: "hazırladım"
- Kim hazırladı? "Ben" hazırladım.
- "Ben" kelimesi cümlede açıkça yazılmamıştır. Yüklemin sonundaki "-m" ekinden anlaşılmaktadır. Bu durumda "ben" gizli öznedir.
Gördüğümüz gibi, A, B ve D seçeneklerinde özneler (ben, biz) cümlede açıkça belirtilmemiş, yüklemin çekiminden anlaşılmıştır. Ancak C seçeneğinde "O" öznesi cümlede açıkça yer almaktadır. Bu nedenle C seçeneğinde gizli özne kullanılmamıştır.
Cevap C seçeneğidir.
