Merhaba sevgili öğrenciler,
Bu soruda, Türkçenin önemli ses özelliklerinden biri olan "ünlü uyumu" kuralına uyan kelimeyi bulmamız isteniyor. Haydi, ünlü uyumunun ne olduğunu hatırlayarak ve seçenekleri tek tek inceleyerek doğru cevabı bulalım.
- 1. Ünlü Uyumu (Büyük Ünlü Uyumu) Nedir?
- Türkçede kelimelerin hecelerindeki ünlülerin (sesli harflerin) kalınlık-incelik bakımından birbirine uyması kuralına "Büyük Ünlü Uyumu" denir.
- Kalın ünlüler: a, ı, o, u
- İnce ünlüler: e, i, ö, ü
- Kural şudur: Bir kelimenin ilk hecesindeki ünlü kalınsa, sonraki hecelerindeki ünlüler de kalın olmalıdır. Eğer ilk hecedeki ünlü inceyse, sonraki hecelerdeki ünlüler de ince olmalıdır.
- Unutmayalım ki, ünlü uyumu kuralı genellikle Türkçe kökenli kelimelerde aranır. Yabancı dillerden Türkçeye geçmiş kelimelerde bu kurala uymama durumu sıkça görülür.
- 2. Seçenekleri İnceleyelim:
- A) kitap: Kelimenin ünlüleri 'i' ve 'a'dır. 'i' ince bir ünlü iken, 'a' kalın bir ünlüdür. İnce ve kalın ünlüler bir arada bulunduğu için ünlü uyumu bozulmuştur. (Ayrıca bu kelime Arapça kökenlidir.)
- B) defter: Kelimenin ünlüleri 'e' ve 'e'dir. Her iki ünlü de incedir. Görünüşte ünlü uyumuna uyar gibi görünse de, bu kelime Arapça/Farsça kökenli olduğu için ünlü uyumu açısından değerlendirilmez ve bu kuralın "bozulmadığı" bir örnek olarak kabul edilmez.
- C) kalem: Kelimenin ünlüleri 'a' ve 'e'dir. 'a' kalın bir ünlü iken, 'e' ince bir ünlüdür. Kalın ve ince ünlüler bir arada bulunduğu için ünlü uyumu bozulmuştur. (Ayrıca bu kelime Arapça kökenlidir.)
- D) ağaç: Kelimenin ünlüleri 'a' ve 'a'dır. Her iki ünlü de kalındır. Bu kelime Türkçe kökenlidir ve ünlü uyumu kuralına tamamen uymaktadır. Ünlü uyumu bozulmamıştır.
- E) okul: Kelimenin ünlüleri 'o' ve 'u'dur. Her iki ünlü de kalındır. Görünüşte ünlü uyumuna uyar gibi görünse de, bu kelime Latince kökenli olduğu için ünlü uyumu açısından değerlendirilmez ve bu kuralın "bozulmadığı" bir örnek olarak kabul edilmez.
- 3. Sonuç:
- Soru bizden ünlü uyumunun bozulmadığı kelimeyi bulmamızı istiyor. Türkçe kökenli kelimelerde ünlü uyumu kuralı aranır. "Ağaç" kelimesi hem Türkçe kökenlidir hem de tüm ünlüleri kalın olduğu için ünlü uyumuna tamamen uymaktadır. Diğer seçeneklerde ya ünlü uyumu bozulmuş (kitap, kalem) ya da kelime yabancı kökenli olduğu için ünlü uyumu açısından "bozulmamıştır" şeklinde değerlendirilmez (defter, okul).
Cevap D seçeneğidir.
