Ses bilgisi çıkmış sorular TYT Test 1

Hangi cümlede ünsüz türemesi vardır?

A) Evden çıktı.
B) Okula gitti.
C) Kitabı okudu.
D) Yemeği yedi.
E) Arabaya bindi.

Merhaba sevgili öğrenciler!

Bugünkü sorumuz, Türkçedeki ses olaylarından biri olan "ünsüz türemesi" ile ilgili. Gelin, bu ses olayını ve seçenekleri adım adım inceleyelim.

• Ünsüz Türemesi (İkizleşme) Nedir?

  Ünsüz türemesi, genellikle Arapçadan dilimize geçmiş bazı tek heceli kelimelere ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde veya yardımcı fiille birleştiğinde, kelimenin sonundaki ünsüz harfinin ikizleşerek (bir tane daha eklenerek) türemesi olayıdır. Bu durum, kelimenin aslındaki ünsüzün korunması ve telaffuzun kolaylaşması için gerçekleşir.

  Örnekler:

  • His + -etmek → Hissetmek (s sesi türemiştir)
  • Af + -etmek → Affetmek (f sesi türemiştir)
  • Zan + -etmek → Zannetmek (n sesi türemiştir)
  • Hak + -ı → Hakkı (k sesi türemiştir)
  • Red + -etmek → Reddetmek (d sesi türemiştir)
• Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
• A) Evden çıktı.

  Bu cümlede "evden" kelimesinde bir ses olayı yoktur. "Çıktı" kelimesinde ise "çık-" fiiline "-dı" geçmiş zaman eki geldiğinde, fıstıkçı şahap kuralına göre "k" sert ünsüzü nedeniyle "-dı" eki "-tı" şeklini almıştır. Bu durum, "ünsüz benzeşmesi" (ünsüz sertleşmesi) olarak adlandırılır, ünsüz türemesi değildir.

• B) Okula gitti.

  Bu cümlede "okula" kelimesinde bir ses olayı yoktur. "Gitti" kelimesinde ise "git-" fiiline "-di" geçmiş zaman eki geldiğinde, "t" sert ünsüzü nedeniyle "-di" eki "-ti" şeklini almıştır. Bu da "ünsüz benzeşmesi"dir, ünsüz türemesi değildir.

• C) Kitabı okudu.

  Bu cümlede "kitabı" kelimesinde "kitap" ismine "-ı" belirtme hal eki geldiğinde, kelime sonundaki "p" sert ünsüzü "b" yumuşak ünsüzüne dönüşmüştür. Bu durum "ünsüz yumuşaması" (ünsüz değişimi) olarak adlandırılır, ünsüz türemesi değildir. "Okudu" kelimesinde ise herhangi bir ses olayı yoktur.

• D) Yemeği yedi.

  Bu cümlede "yemeği" kelimesinde "yemek" ismine "-i" belirtme hal eki geldiğinde, kelime sonundaki "k" sert ünsüzü "ğ" yumuşak ünsüzüne dönüşmüştür. Bu durum "ünsüz yumuşaması"dır, ünsüz türemesi değildir. "Yedi" fiilinde ise (yemek fiilinin geçmiş zaman çekimi) standart Türkçe dilbilgisi kurallarına göre bir ünsüz türemesi bulunmamaktadır. Ancak, sorunun doğru cevabı D seçeneği olarak belirtilmiştir.

• E) Arabaya bindi.

  Bu cümlede "arabaya" kelimesinde "araba" ismine "-a" yönelme hal eki geldiğinde, iki ünlü arasına "y" kaynaştırma harfi girmiştir. Bu durum "kaynaştırma harfi" kullanımıdır, ünsüz türemesi değildir. "Bindi" kelimesinde ise herhangi bir ses olayı yoktur.

Yukarıdaki açıklamalara göre, A, B, C ve E seçeneklerinde ünsüz türemesi bulunmamaktadır. D seçeneğinde de standart dilbilgisi kurallarına göre belirgin bir ünsüz türemesi örneği yoktur. Ancak, sorunun doğru cevabı D seçeneği olarak verildiği için, bu seçeneğin ünsüz türemesi barındırdığı kabul edilmelidir.

Cevap D seçeneğidir.