Bu soruda, yazısız normların en önemli özelliğini bulmamız isteniyor. Öncelikle "norm" kavramını hatırlayalım. Normlar, bir toplumda bireylerin nasıl davranması gerektiğini belirleyen, kabul görmüş kurallar ve beklentilerdir. Bu normlar, yazılı (kanunlar, yönetmelikler) veya yazısız (gelenekler, görenekler, görgü kuralları) olabilir.
- Yazılı normlar: Genellikle devlet tarafından belirlenir, resmiyet taşır, belirli bir metinde (kanun kitabı, anayasa vb.) bulunur ve ihlali durumunda yaptırımları bellidir.
- Yazısız normlar: Toplumun kendiliğinden oluşturduğu, nesilden nesile aktarılan, genellikle resmi olmayan ancak toplumsal yaşamda büyük önemi olan kurallardır.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- A) Yazılı olmaları: Bu seçenek, yazısız normların tanımına tamamen aykırıdır. Yazısız normlar adından da anlaşılacağı gibi yazılı değildir. Eğer yazılı olsalardı, "yazılı norm" olarak adlandırılırlardı. Bu nedenle A seçeneği yanlıştır.
- B) Resmi olmaları: Yazısız normlar genellikle resmi değildir. Toplumun kendi iç dinamikleriyle oluşur ve uygulanır. Resmiyet, daha çok yazılı normlarla ilişkilidir. Bazı yazısız normlar zamanla resmiyet kazanabilir veya resmi kuralları etkileyebilir, ancak "resmi olmak" onların temel ve en önemli özelliği değildir. Bu nedenle B seçeneği de doğru değildir.
- C) Sözlü ve uygulamalı olmaları: İşte bu, yazısız normların en belirgin özelliğidir. Yazısız normlar, genellikle sözlü olarak (atasözleri, hikayeler, öğütler aracılığıyla) aktarılır ve bireylerin günlük yaşamdaki gözlemleri, taklit etmeleri ve deneyimlemeleri yoluyla öğrenilir ve uygulanır. Örneğin, bir büyüğe saygı göstermek, misafire ikramda bulunmak gibi davranışlar yazılı bir kuralda yer almaz ancak toplum içinde sözlü olarak öğretilir ve uygulamalarla pekişir. Bu, onların varlıklarını sürdürme ve aktarılma biçimidir.
- D) Uluslararası olmaları: Yazısız normlar, belirli bir kültüre, topluma veya coğrafyaya özgü olabilir. Bazı normlar evrensel değerlerle örtüşse de, "uluslararası olmak" tüm yazısız normların ortak ve en önemli özelliği değildir. Örneğin, Japonya'ya özgü bir görgü kuralı ile Türkiye'ye özgü bir gelenek farklılık gösterebilir. Bu nedenle D seçeneği de doğru değildir.
Sonuç olarak, yazısız normların en önemli özelliği, yazılı bir metne dayanmayıp, nesilden nesile sözlü olarak aktarılması ve günlük yaşamdaki uygulamalarla öğrenilip pekiştirilmesidir.
Cevap C seçeneğidir.
