Sav Test 1

🎓 Sav Test 1 - Ders Notu

Bu ders notu, "Sav Test 1" sınavında karşılaşabileceğin temel Türkçe ve Matematik konularını özetlemektedir. Konuları hızlıca tekrar etmen, önemli noktaları hatırlaman ve sınava daha bilinçli hazırlanman için sade bir dille hazırlandı.

📌 Fiilimsiler (Eylemsiler)

Fiilimsiler, fiil kök veya gövdelerine belirli ekler gelerek isim, sıfat veya zarf görevinde kullanılan ama fiil özelliklerini tamamen kaybetmeyen sözcüklerdir. Cümlede yan yargı oluştururlar.

• İsim-Fiiller (Mastar): Fiile "-ma, -ış, -mak" ekleri gelerek oluşur. Olumsuzluk eki alabilirler. Örnek: "Okuma, geliş, gitmek."
• Sıfat-Fiiller (Ortaç): Fiile "-an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş" ekleri gelerek oluşur. Bir ismi nitelerler veya adlaşmış sıfat-fiil olarak isim görevinde kullanılırlar. Örnek: "Koşan adam, gelecek zaman."
• Zarf-Fiiller (Bağ-Fiil, Ulaç): Fiile "-ken, -alı, -esiye, -meden, -ince, -ip, -arak, -dıkça, -r...mez, -dığında" gibi ekler gelerek oluşur. Cümlede zarf tümleci görevinde kullanılır, eylemin zamanını veya durumunu belirtir. Örnek: "Gülerek konuştu, gelince haber ver."

💡 İpucu: Fiilimsiler, fiil gibi çekimlenemez (şahıs ve zaman eki almazlar) ancak olumsuzluk eki ($ -ma, -me $) alabilirler. Bir sözcüğün fiilimsi olup olmadığını anlamak için olumsuzunu yapmayı deneyebilirsin.

📌 Cümlenin Ögeleri

Cümlenin ögeleri, bir yargıyı oluşturan temel parçalardır. Cümleyi doğru anlamak ve çözümlemek için ögeleri doğru tespit etmek önemlidir. Temel ögeler yüklem ve öznedir, yardımcı ögeler ise nesne, dolaylı tümleç ve zarf tümlecidir.

• Yüklem: Cümledeki işi, oluşu, durumu bildiren çekimli eylemdir veya ek eylem almış isim soylu sözcüktür. Cümlenin temelidir. Örnek: "Çocuk oynuyor."
• Özne: Yüklemin bildirdiği işi yapan veya durumda bulunan varlıktır. "Kim?" veya "Ne?" sorularıyla bulunur. Gerçek özne (işi yapan belli), gizli özne (cümlede yazılı olmayan ama anlaşılan) ve sözde özne (işten etkilenen ama yapan gibi gösterilen) olmak üzere çeşitleri vardır. Örnek: "Kuşlar uçuyor."
• Nesne: Yüklemdeki işten etkilenen varlıktır. Belirtili nesne ("Kimi?", "Neyi?") ve belirtisiz nesne ("Ne?") olmak üzere ikiye ayrılır. Örnek: "Kitabı okudum." (Belirtili), "Elma yedim." (Belirtisiz)
• Dolaylı Tümleç (Yer Tamlayıcısı): Yüklemi yer, yön, bulunma, ayrılma gibi açılardan tamamlar. "-e, -de, -den" eklerini alan sözcük veya sözcük gruplarıdır. "Kime?, Neye?, Nerede?, Nereden?" gibi sorularla bulunur. Örnek: "Evden geliyorum."
• Zarf Tümleci: Yüklemi zaman, durum, miktar, sebep, araç, yer-yön gibi açılardan tamamlar. "Nasıl?, Ne zaman?, Ne kadar?, Neden?" gibi sorularla bulunur. Örnek: "Hızlıca koştu."

⚠️ Dikkat: Ögeleri bulurken önce yüklemi, sonra özneyi bulmak işini kolaylaştırır. Edat tümleci gibi daha az bilinen ögeler de bulunabilir (Ne ile?, Kiminle?).

📌 Tam Sayılar ve İşlemler

Tam sayılar, pozitif doğal sayılar ($1, 2, 3, ...$), negatif doğal sayılar ($-1, -2, -3, ...$) ve sıfırdan ($0$) oluşan sayılar kümesidir. "$\mathbb{Z}$" sembolü ile gösterilir.

• Toplama ve Çıkarma:
  • Aynı işaretli iki tam sayı toplanırken işaretleri korunur ve mutlak değerleri toplanır. Örnek: $5 + 3 = 8$, $(-5) + (-3) = -8$.
  • Farklı işaretli iki tam sayı toplanırken mutlak değerce büyük olandan küçük olan çıkarılır ve büyük olanın işareti verilir. Örnek: $5 + (-3) = 2$, $(-5) + 3 = -2$.
  • Çıkarma işleminde, çıkan sayının işareti değiştirilerek toplama işlemine dönüştürülür. Örnek: $5 - (-3) = 5 + 3 = 8$, $(-5) - 3 = (-5) + (-3) = -8$.
• Çarpma ve Bölme:
  • Aynı işaretli iki tam sayının çarpımı veya bölümü pozitif (+) olur. Örnek: $5 \times 3 = 15$, $(-5) \times (-3) = 15$, $10 \div 2 = 5$, $(-10) \div (-2) = 5$.
  • Farklı işaretli iki tam sayının çarpımı veya bölümü negatif (-) olur. Örnek: $5 \times (-3) = -15$, $(-5) \times 3 = -15$, $10 \div (-2) = -5$, $(-10) \div 2 = -5$.
• İşlem Önceliği: Matematiksel işlemlerde belirli bir sıra takip edilir:
  1. Parantez içindeki işlemler.
  2. Üslü ve köklü ifadeler.
  3. Çarpma ve bölme işlemleri (soldan sağa doğru).
  4. Toplama ve çıkarma işlemleri (soldan sağa doğru).

💡 İpucu: Negatif sayılarda çıkarma işlemi yaparken, "eksi eksi"nin "artı" olduğunu unutma. Örneğin, $7 - (-2)$ ifadesi $7 + 2$ anlamına gelir.

📌 Basit Denklem Çözme

Denklem, içinde bilinmeyen (genellikle $x, y, z$ gibi harflerle gösterilen) bulunan ve iki ifadenin birbirine eşitliğini gösteren matematiksel bir ifadedir. Basit denklemler genellikle birinci dereceden bir bilinmeyenli denklemlerdir.

• Amaç: Bilinmeyeni ($x$) yalnız bırakarak değerini bulmaktır.
• Temel Kural: Eşitliğin her iki tarafına da aynı işlem uygulanabilir (aynı sayı eklenebilir, çıkarılabilir, çarpılabilir veya sıfır dışında bir sayıya bölünebilir).
• Adımlar:
  1. Bilinmeyenli terimleri eşitliğin bir tarafına, sabit sayıları diğer tarafına topla. Bir terim eşitliğin diğer tarafına geçerken işareti değişir (toplama çıkarmaya, çarpma bölmeye dönüşür).
  2. Her iki tarafı da bilinmeyenin katsayısına bölerek bilinmeyeni yalnız bırak.
• Örnek: $2x + 5 = 11$ denklemini çözelim.
  • Önce sabit sayıyı karşıya atalım: $2x = 11 - 5$
  • İşlemi yapalım: $2x = 6$
  • Şimdi bilinmeyenin katsayısına bölelim: $x = \frac{6}{2}$
  • Sonuç: $x = 3$

⚠️ Dikkat: Denklemleri çözerken işlem önceliğine ve işaretlere çok dikkat etmelisin. Özellikle negatif sayılarla çalışırken hata yapma olasılığın artabilir.