Sevgili öğrenciler, bu soruyu adım adım inceleyelim ve doğru cevabı birlikte bulalım.
- Öncelikle sorudaki cümleyi dikkatlice okuyalım: "Annem, 'Yemeğini bitir.' dedi."
- Bu cümlede iki temel kısım olduğunu görüyoruz: Ana yargı "Annem ... dedi" ve bu ana yargının içine yerleşmiş, tırnak içinde verilen bir başka cümle "'Yemeğini bitir.'". Bu yapı, bir cümlenin başka bir cümlenin içinde yer alması durumunu gösterir.
- Şimdi seçenekleri tek tek değerlendirelim:
- A) Ki'li birleşik cümle: Bu tür cümleler, iki cümleyi "ki" bağlacıyla birbirine bağlar. Örneğin: "Biliyorum ki sen başarılı olacaksın." Bizim cümlemizde "ki" bağlacı bulunmadığı için bu seçenek doğru değildir.
- B) Şartlı birleşik cümle: Bu cümleler, bir eylemin gerçekleşmesini bir şarta bağlar ve genellikle "-se/-sa" ekini kullanır. Örneğin: "Hava güzelleşirse dışarı çıkarız." Bizim cümlemizde herhangi bir şart anlamı veya "-se/-sa" eki yoktur. Bu nedenle bu seçenek de yanlıştır.
- C) Girişik birleşik cümle: Bu tür cümleler, bir ana cümle ile içinde fiilimsi (isim fiil, sıfat fiil, zarf fiil) bulunan bir yan cümleden oluşur. Örneğin: "Kitap okumayı çok severim." (Burada "okumayı" bir isim fiildir.) Sorudaki cümlede tırnak içindeki kısım ("Yemeğini bitir.") bir fiilimsi değil, kendi başına bir yargı bildiren tam bir cümledir. Dolayısıyla bu seçenek de doğru değildir.
- D) İç içe birleşik cümle: Bu tür cümleler, bir ana cümlenin içine başka bir cümlenin (genellikle doğrudan alıntı şeklinde) yerleştirilmesiyle oluşur. Alıntı cümle, ana cümlenin bir öğesi (genellikle nesnesi) olarak işlev görür. "Annem, 'Yemeğini bitir.' dedi." cümlesinde, "Annem dedi" ana cümledir ve "'Yemeğini bitir.'" cümlesi, annenin söylediği sözü doğrudan aktaran, ana cümlenin içine yerleşmiş bir yan cümledir. Bu yapı, iç içe birleşik cümlenin tam tanımına uymaktadır.
Bu analizler sonucunda, verilen cümlenin yapısının iç içe birleşik cümle tanımına birebir uyduğunu görüyoruz.
Cevap D seçeneğidir.
