Hangi cümlede kişileştirme yoktur?
A) Ay, geceye ışık saçıyordu.
B) Yıldızlar göz kırpıyordu.
C) Bulutlar ağlıyordu.
D) Güneş batıya doğru ilerliyordu.
Merhaba sevgili öğrenciler!
Bu soruda, "kişileştirme" sanatının ne olduğunu ve hangi cümlede bu sanatın kullanılmadığını bulacağız. Öncelikle kişileştirme nedir, onu hatırlayalım:
- Kişileştirme (Teşhis): İnsan dışındaki canlı veya cansız varlıklara insanlara özgü özellikler veya davranışlar yükleme sanatıdır. Yani, insan olmayan bir şeye insan gibi davranma özelliği vermektir.
Şimdi seçenekleri tek tek inceleyelim:
- B) Yıldızlar göz kırpıyordu.
- "Göz kırpmak" insanlara özgü bir davranıştır. Yıldızlar fiziksel olarak göz kırpamaz. Burada yıldızlara insana ait bir özellik verilmiştir. Dolayısıyla bu cümlede kişileştirme vardır.
- C) Bulutlar ağlıyordu.
- "Ağlamak" insanlara özgü bir duygusal tepkidir. Bulutlar yağmur yağdırır, ancak "ağlamak" eylemini gerçekleştiremezler. Burada bulutlara insana ait bir özellik verilmiştir. Dolayısıyla bu cümlede kişileştirme vardır.
- A) Ay, geceye ışık saçıyordu.
- "Işık saçmak" fiili, her ne kadar ayın doğal bir işlevi olsa da, "saçmak" eylemi (vermek, dağıtmak anlamında) bazen cansız bir varlığa aktif bir "veren" rolü yükleyebilir. Ayın "geceye" ışık saçması, ona bir nevi aktif bir "bağışlayıcı" rolü atfedebilir. Bu, B ve C kadar belirgin olmasa da, ayın pasif bir ışık kaynağı olmaktan öte, aktif bir eylemde bulunan bir varlık gibi gösterilmesidir. Bu tür kullanımlar da kişileştirme olarak kabul edilebilir.
- D) Güneş batıya doğru ilerliyordu.
- "İlerlemek" fiili, bir yerden başka bir yere doğru hareket etmek anlamına gelir. Güneşin (dünyadan bakıldığında) batıya doğru hareket etmesi, tamamen doğal ve fiziksel bir olaydır. Bu fiil, insanlara özgü bir özellik veya davranış değildir; cansız varlıkların veya doğal olayların hareketini tanımlamak için de kullanılır. Örneğin, bir araba ilerler, bir bulut ilerler, bir gemi ilerler. Bu cümlede güneşe insana ait hiçbir özellik yüklenmemiştir.
Bu durumda, B ve C seçeneklerinde belirgin kişileştirme varken, A seçeneğinde de hafif bir kişileştirme eğilimi görülebilir. Ancak D seçeneği, tamamen nesnel ve doğal bir olayı anlatan, kişileştirme içermeyen bir cümledir.
Cevap D seçeneğidir.
