2. Sınıf Kısaltmalar Nasıl Yazılır? Test 2

6. Kısaltmalara getirilen eklerle ilgili aşağıdaki kurallardan hangisi yanlıştır?

A) Kısaltmanın son harfi sesli ise ek kesme işaretiyle ayrılmaz.
B) Kısaltma küçük harflerle yapılmışsa ek kesme işaretiyle ayrılmaz.
C) Büyük harflerle yapılan kısaltmalara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.
D) Sonu sessiz harfle biten kısaltmalara ünlüyle başlayan ek getirilince araya kaynaştırma harfi girer.

Merhaba sevgili öğrenciler,

Kısaltmalara getirilen eklerle ilgili kurallar, Türkçenin doğru kullanımı açısından oldukça önemlidir. Bu soruda, kısaltmalara ek getirme kurallarından hangisinin yanlış olduğunu bulmamız isteniyor. Her bir seçeneği dikkatlice inceleyelim:

• A) Kısaltmanın son harfi sesli ise ek kesme işaretiyle ayrılmaz.

  Bu ifade, kısaltmanın son harfi sesli olduğunda ekin kesme işaretiyle ayrılmaması gerektiğini belirtiyor. Ancak Türk Dil Kurumu (TDK) kurallarına göre, büyük harflerle yapılan kısaltmalara gelen ekler her zaman kesme işaretiyle ayrılır, kısaltmanın son harfinin sesli veya sessiz olması fark etmez.

  • Örneğin, DSİ (Devlet Su İşleri) kısaltmasının son harfi İ (sesli) olmasına rağmen, gelen ek kesme işaretiyle ayrılır: DSİ'nin.
  • Benzer şekilde, NATO kısaltmasının son harfi O (sesli) olmasına rağmen, gelen ek kesme işaretiyle ayrılır: NATO'ya.

  Bu örnekler, A seçeneğindeki kuralın yanlış olduğunu açıkça göstermektedir. Çünkü sonu sesli harfle biten kısaltmalara gelen ekler de kesme işaretiyle ayrılır.

• B) Kısaltma küçük harflerle yapılmışsa ek kesme işaretiyle ayrılmaz.

  Bu ifade, küçük harflerle yapılan kısaltmalara gelen eklerin kesme işaretiyle ayrılmadığını belirtir. Genel olarak, ölçü birimleri gibi küçük harfli kısaltmalara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır ve kelimenin açılımına göre okunur (örneğin, cm'yi (santimetreyi), kg'dan (kilogramdan)). Bu durum, bu kuralın genel olarak yanlış olduğunu düşündürebilir.

  Ancak, Türk Dil Kurumu'nun belirlediği bazı istisnai durumlar vardır. Örneğin, T.C. (Türkiye Cumhuriyeti) ve T. (Türkçe) kısaltmalarına gelen ekler kesme işaretiyle ayrılmaz (T.C.nin, T.nin). Bu istisnalar nedeniyle, "ek kesme işaretiyle ayrılmaz" ifadesi bazı küçük harfli kısaltmalar için geçerli olduğundan, bu kural tamamen yanlış kabul edilemez. Yani, bu kuralın geçerli olduğu durumlar mevcuttur.

• C) Büyük harflerle yapılan kısaltmalara gelen ekler kesme işaretiyle ayrılır.

  Bu kural, büyük harflerle yapılan kısaltmalara gelen eklerin kesme işaretiyle ayrıldığını belirtir. Bu, Türk Dil Kurumu'nun temel kısaltma kurallarından biridir.

  • Örnekler: TDK'nin, PTT'ye, THY'den.

  Bu ifade doğru bir kuraldır.

• D) Sonu sessiz harfle biten kısaltmalara ünlüyle başlayan ek getirilince araya kaynaştırma harfi girer.

  Bu kural, sonu sessiz harfle biten kısaltmalara ünlüyle başlayan bir ek geldiğinde araya kaynaştırma harfi (y, ş, s, n) girdiğini ifade eder. Bu durum, kısaltmanın okunuşuna göre ek getirilmesi ve ses uyumunun sağlanması için geçerlidir.

  • Örneğin, PTT (sonu T, sessiz) kısaltmasına "-e" (ünlüyle başlayan ek) getirildiğinde PTT'ye şeklinde yazılır ve okunur. Burada 'y' kaynaştırma harfidir.
  • Benzer şekilde, MEB (sonu B, sessiz) kısaltmasına "-e" (ünlüyle başlayan ek) getirildiğinde MEB'e şeklinde yazılır ve okunur (Me-E-Be-ye). Burada da 'y' kaynaştırma harfidir.

  Bu ifade doğru bir kuraldır.

Yukarıdaki incelemeler sonucunda, A seçeneğindeki kuralın kesinlikle yanlış olduğunu görmekteyiz. Diğer seçenekler ise ya doğru bir kuralı ifade etmekte ya da istisnai durumları barındırdığı için tamamen yanlış kabul edilememektedir.

Cevap A seçeneğidir.