Ek fiil (imek fiili), isim soylu kelimeleri yüklem yapmak veya basit zamanlı fiillere gelerek onları birleşik zamanlı yapmak için kullanılan bir yardımcı fiildir. Ek fiilin geçmiş zaman anlamı katan iki temel biçimi vardır:
- Görülen (Belirli) Geçmiş Zaman (-dı, -di, -du, -dü, -tı, -ti, -tu, -tü): Bu ek, eylemin veya durumun konuşan kişi tarafından doğrudan yaşandığını, görüldüğünü veya kesin olarak bilindiğini ifade eder.
- Duyulan (Belirsiz) Geçmiş Zaman (-mış, -miş, -muş, -müş): Bu ek, eylemin veya durumun başkasından duyulduğunu, sonradan fark edildiğini veya çıkarım yoluyla öğrenildiğini ifade eder.
Şimdi seçenekleri inceleyelim:
- A) O zamanlar çok gençmiş.
- Burada ek fiil, "genç" ismine eklenen "-miş" ekidir.
- Bu ek, kişinin genç olduğunun sonradan öğrenildiği veya başkasından duyulduğu "duyulan geçmiş zaman" anlamı katmıştır. Bu bir geçmiş zaman anlamıdır, ancak dolaylıdır.
- B) Yarın okula gidecekmiş.
- Burada ek fiil, "gidecek" fiiline eklenen "-miş" ekidir.
- "Gidecek" kelimesi gelecek zaman anlamı taşır. "-miş" eki ise, bu gelecek zamanlı eylemin başkasından duyulduğu veya rapor edildiği anlamını katar. Yani, eylem gelecekte gerçekleşecek olsa da, bu durumun duyulması geçmişte veya şu anda olmuştur. Ek fiil burada doğrudan bir geçmiş zaman eylemi değil, gelecekteki bir eylemin rapor edildiği anlamını verir.
- C) Bu kitap çok güzelmiş.
- Burada ek fiil, "güzel" sıfatına eklenen "-miş" ekidir.
- Tıpkı A seçeneğinde olduğu gibi, bu da kitabın güzel olduğunun sonradan öğrenildiği veya başkasından duyulduğu "duyulan geçmiş zaman" anlamı katmıştır. Bu da bir geçmiş zaman anlamıdır, ancak dolaylıdır.
- D) Dün hava çok sıcaktı.
- Burada ek fiil, "sıcak" sıfatına eklenen "-tı" ekidir.
- "-tı" eki, ek fiilin "görülen (belirli) geçmiş zaman" formudur (aslı "-dı" olup, kelimenin sonundaki sert ünsüz nedeniyle sertleşmiştir).
- Bu ek, havanın dün sıcak olduğunun doğrudan yaşandığını, gözlemlendiğini veya kesin olarak bilindiğini ifade eder. Bu, ek fiilin kattığı en net ve doğrudan geçmiş zaman anlamıdır.
A ve C seçeneklerindeki "-miş" ek fiili "duyulan geçmiş zaman" anlamı katarken, D seçeneğindeki "-tı" ek fiili "görülen geçmiş zaman" anlamı katmıştır. Her ikisi de geçmiş zaman anlamı taşır ancak "görülen geçmiş zaman" ek fiilin en doğrudan ve belirgin geçmiş zaman ifadesidir. B seçeneğinde ise ek fiil, gelecek zamanlı bir eylemin rapor edildiği anlamını vermektedir.
Cevap D seçeneğidir.
